Bij de inwerkingtreding van de wet heeft de gemeente de procedures en (reken)methoden voor kostenverhaal geïmplementeerd, zoals beschreven in het aanvullingsspoor grondeigendom.

De Omgevingswet (aanvullingsspoor grondeigendom) brengt een aantal juridische wijzigingen voor het publiekrechtelijke kostenverhaal. Belangrijke veranderingen zijn de grondslagen, de kostensoortentabel en de procedurele vereisten. Zeer belangrijk is tenslotte dat de instrumenten waarmee de gemeente kosten moet verhalen veranderen. De nieuwe regels moeten worden toegepast bij de inwerkingteding van de wet en u moet zich hier op voorbereiden. Ook is het verstandig om bij trajecten die nu in voorbereiding zijn te kiezen of de gemeente het kostenverhaal wil inzetten onder het oude regime of juist onder het nieuwe. 

Urgentie

  • Als u de nieuwe procedures niet goed toepast loopt u juridische risico’s, met financiële consequenties tot gevolg.  

  • Als u de grondslag voor het kostenverhaal niet op de juiste wijze in de kerninstrumenten vastlegt, wordt het publiekrechtelijk kostenverhaal ingewikkeld. U kunt dit vervolgens alleen nog privaatrechtelijk regelen.  

Aandachtspunten 

Het kostenverhaal gaat over de verplichting voor gemeenten om kosten voor plannen en gronden te verhalen bij de grondeigenaar. De volgende aandachtspunten zijn hierbij belangrijk: 

  • Verdeelmethodes/rekenregels staan niet meer in de wet maar in uw omgevingsplan/vergunning of projectbesluit. Net als locatie-eisen en woningbouwcategorieën.  

  • Bij de inwerkingtreding van de wet heeft uw gemeente een tijdelijk omgevingsplan, en ontstaat op dit onderwerp een 'vrije ruimte'. Dit betekent dat u per initiatief de rekenregels / verdeelmethode kunt opstellen. Maar dit betekent ook dat de initiatiefnemer hierover met de gemeente in onderhandeling kan gaan. 

  • Als de rekenregels / verdeelmethoden zijn vastgelegd in het omgevingsplan ontstaat er meer kader. De initiatiefnemer kan in deze situatie nog steeds met de gemeente in onderhandeling gaan, want de gemeente is beleidsverantwoordelijk voor deze regels. 

  • Voor het kostenverhaal wordt uitgegaan van twee soorten gebiedsontwikkeling, integraal en organisch (veel ruimte en zonder strak eindbeeld). Bij organische gebiedsontwikkeling vervalt het tijdsvak. Hierbij hoort de waardevermeerderingstoets. Deze gewijzigde methodiek vraagt aandacht, deze moet uw organisatie zich eigen maken.  

  • Moment en wijze van eindafrekening zijn niet langer voorgeschreven. Deze stelt u onder de Omgevingswet samen met de grondeigenaar op.

  • Kosten worden verdeeld naar rato van de opbrengsten, niet meer op basis van uitgiftecategorieën en gewogen eenheden. Kosten zijn niet hoger dan opbrengsten.

  • De kostensoortenlijst wijzigt. Hierin zitten echter geen wezenlijke verschillen met de oude kostensoortenlijst.  

  • Een wijziging in de regelgeving is dat u als gemeente, onder bepaalde voorwaarden, af kunt zien van de verplichting om kosten te verhalen.  

  • De omgevingsvisie bevat de hoofdlijnen van het grondbeleid en vormt de onderbouwing voor verplichte financiële bijdrage en levert de grondslag voor een anterieure overeenkomst en het voorkeursrecht.  

  • Een programma vormt de uitwerking van het grondbeleid en de onderbouwing voor verplichte financiële bijdrage en levert de grondslag voor de anterieure overeenkomst en het voorkeursrecht.  

  • Het omgevingsplan bevat regels voor locatie ontwikkeling, kostenverhaal en de regeling verplichte financiële bijdrage. Het vervangt het exploitatieplan en is de grondslag voor het voorkeursrecht en onteigening.  

  • Een buitenplanse omgevingsplanactiviteit of een projectbesluit bevat de kostenverhaalsregels en vormt grondslag voor onteigening.  

Acties 

  • Er veranderen veel zaken voor uw organisatie door wijzigingen die volgen uit het aanvullingsspoor grondeigendom. Zorg dat u uw organisatie hierop goed voorbereid, onder andere door uw medewerkers (juridisch) inhoudelijk bij te scholen en door het op tijd bestuderen en aanpassen van de werkprocessen.  

  • In de Omgevingswet is het bovenplanse kosten verhalen niet mogelijk. Wel wordt in het Aanvullingsbesluit Grondeigendom (Abg), als gevolg van de motie Ronnes, gemeenten de mogelijkheid geboden om in specifieke en uitzonderlijke situaties bijdragen publiekrechtelijk af te dwingen. Verdiep u in deze bepaling en bekijk hoe en waar u deze in kunt zetten.  

Handige producten en diensten 

Vindt u niet wat u zoekt? Kijk voor meer producten en diensten in de Catalogus Omgevingswet voor gemeenten.

Contact