Raadgever Klimaatbestendige gemeenten

Door klimaatverandering stijgt de kans op wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Stortbuien en langdurige neerslag veroorzaken wateroverlast. Hitte veroorzaakt uitzettingsproblemen bij spoorwegen, bruggen en andere infrastructuur. Ook raakt hitte de gezondheid van kwetsbare mensen, zoals ouderen, longpatiënten en jonge kinderen. Wat kunnen we hier aan doen? Wat kan de gemeente doen? En u als raadslid?

Meer extreem weer

Wateroverlast door hevige buien staat volop in de belangstelling. De riolering kan zulke zware regenbuien niet verwerken. Daar komt bij dat het verharde oppervlak de laatste jaren is toegenomen, waardoor niet al het water kan wegzakken in de bodem. Door verharding en bebouwing blijft minder ruimte over voor groen en water. Hierdoor blijft de temperatuur in steden ook hoger dan in het omringende gebied. De stad verandert in een hitte-eiland, wat kan leiden tot hitte-stress bij bewoners.

Welke maatregelen kunnen we nemen?

De riolering heeft, uit het oogpunt van doelmatigheid, een bepaalde capaciteit. Als de rioolbuizen vol zijn wordt het water bovengronds verwerkt, op straat en in het openbaar groen. Het regenwater wacht daar op afvoer en is in korte tijd weer weg. Dat is een belangrijke vorm van waterberging, hoe hinderlijk het soms ook is. Er is sprake van ‘overlast’ als water gebouwen instroomt, rioolwater op straat stroomt en belangrijke verkeersaders onderlopen. Gemeenten moeten hier maatregelen tegen treffen, zoals de aanleg van aparte regenwaterriolen, tijdelijke waterberging in het groen en op straat en het weghalen van obstakels die afstroming belemmeren. Bijna alle gemeenten ‘koppelen regenwater af’. Dat betekent dat hemelwater niet op het riool wordt geloosd, maar wordt afgevoerd naar het oppervlaktewater of wegzakt in de bodem. Maatregelen tegen hittestress kan de gemeente bewegend water aanleggen zoals fonteinen en waterspeelplekken. Meer groen in de stad helpt ook. Nieuwe huizenblokken kunnen zo worden gebouwd dat de wind de warmte beter kan afvoeren. In woningen kan door bouwkundige ingrepen de natuurlijke ventilatie worden verbeterd.

Voorop staat dat adaptatie geen op zichzelf staand doel is. Klimaatadaptie kun je koppelen aan reguliere processen van beheer, onderhoud en (her)ontwikkeling maar ook aan andere thema’s zoals gezondheid en luchtkwaliteit.

Wat kunnen inwoners doen?

Eigenaren van woningen en gebouwen kunnen bijdragen door minder te verharden. Architecten en bouwers moeten bij het ontwerpen van nieuwe gebouwen letten op zaken zoals de aanwezigheid van drempels, afvoervoorzieningen in kelders en het hoogteverschil tussen het maaiveld en de vloer van de begane grond. Communicatie en financiële prikkels zijn instrumenten om bewoners te stimuleren. Denk aan subsidie voor het verminderen van de regenwaterafvoer. Inwoners kunnen korting krijgen op de rioolheffing als ze lozingen van regenwater op het riool reduceren. Tegen hittestress kunnen inwoners zelf veel doen, eigenlijk meer dan de overheid. Denk aan groene tuinen, zonwering enzovoorts.

Gemeenten kunnen bewoners ook opleggen om maatregelen te nemen. In de Waterwet is geregeld dat de gemeente zorgt voor de verwerking van regenwater. Hoe de gemeente dit doet staat in het gemeentelijk rioleringsplan. Van een particulier terrein hoeft de gemeente het hemelwater niet af te voeren. Als de gemeente niet wil dat inwoners en bedrijven hun hemelwater lozen op het riool, kan zij dat opnemen in een hemelwaterverordening. Dat is geregeld in de Wet milieubeheer.

Deltaplan

Veel gemeenten werken al aan het klimaatbestendig maken van de leefomgeving. Maar het klimaat verandert sneller dan verwacht. Daarom is een Deltaplan opgesteld, het doel is dat klimaatadaptatie in 2020 een integraal onderdeel is van het beleid. In 2050 moet het land klimaatbestendig ingericht zijn. In het plan is afgesproken dat gemeenten en waterschappen in 2019 een stresstest uitvoeren om in beeld te brengen hoe kwetsbaar hun gebied is voor extreem weer.

Rol van de raad

De gemeenteraad heeft een kaderstellende en een volksvertegenwoordigende rol. Zo heeft de raad een verantwoordelijkheid om erop toe te zien dat klimaatadaptatie in de gemeente goed geregeld is.

Wat kunt u doen?

  • Vraag het college om samen met het waterschap een klimaat stresstest uit te voeren, om in beeld te brengen waar het in de toekomst gaat knellen, en een dialoog met de omgeving aan te gaan.
  • Stel als raad vervolgens vast welke ambitie u heeft voor het voorkomen van wateroverlast, droogte, hitte, en overstromingen. Maak hiervoor een uitvoeringsprogramma.
  • Vraag het college om na te denken over de verantwoordelijkheid van inwoners en eventueel met een hemelwaterverordening te komen.
  • Vraag van het college dat medewerkers van de gemeente zich mede verantwoordelijk voelen voor klimaatadaptatie, zodat het integraal onderdeel wordt van het beleid.
  • Zet bij de raadsdebatten over relevante onderwerpen (zoals de omgevingsvisie of energietransitie) ook klimaatadaptatie op de agenda.