Op deze pagina vindt u een overzicht van de ontwikkelingen van diverse functionaliteiten binnen het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). De onderwerpen op deze pagina hebben de aandacht van de VNG en worden onder meer besproken in de diverse gebruikersgroepen.
Elk kwartaal bepalen de opdrachtgever, de koepels en de ontwikkelorganisaties samen waar de ontwikkelteams aan werken. In Q1 2026 wordt o.a. gewerkt aan:
- Omgevingsloket:
- De landingspagina's met extra informatie over de meest gezochte werkzaamheden zijn klaar.
- In 2026 gaan we verder met de analyse en het ontwerp voor overzichtspagina’s voor bedrijven.
- Het verbeteren van de gebruikersvriendelijkheid van het Omgevingsloket
- Regels op de kaart: verkennend onderzoek naar regels op maat en informatieproducten.
- Verkennend onderzoek naar klantreizen van verschillende doelgroepen.
- Webstatistiek is inmiddels beschikbaar via Microsoft BI. Hierin vindt u onder andere:
- Top 10 gekozen werkzaamheden
- Top 10 ingevulde zoektermen voor werkzaamheden
- Aantal afgeronde Vergunningchecks
- Op de conclusiepagina van de Vergunningcheck staan inmiddels de contactgegevens van de gemeenten.
In februari 2026 sluiten we aan op op het Register van Overheidsorganisaties (ROO) en dan kunnen gemeenten zelf hun contactinformatie aanpassen.
Op de IPLO-pagina Plannen voor ontwikkeling DSO: 1e kwartaal 2026 (PI-2600.1) staan alle voorgenomen werkzaamheden uitgebreid beschreven.
In de pdf 'Werkende DSO keten PI-planning' kunt u zien aan welke thema's in de gehele DSO-keten gewerkt wordt door de ontwikkelteams van de landelijke voorzieningen, VTH-leveranciers en lokale softwareleveranciers. In de uitleg op deze pagina over de ontwikkelingen verwijzen we steeds naar de stappen in deze pdf.
De plan-plan-koppeling gaat over stap 1 en 2 in de pdf 'Werkende DSO keten PI-planning'.
Waarom?
Bijna alle gemeenten maken gebruik diensten van stedenbouwkundig adviesbureaus. Omdat onder de Omgevingswet wordt gewerkt met (wijzigingen op) één omgevingsplan vraagt dit nieuwe werkwijzen en functies in de plansoftware.
Link met stappenplan wijzigen omgevingsplan
Relevant in het hele wijzigingsproces, vanaf het vaststellen van de opdracht (stap 1)
Status
- Gezamenlijk hebben VNG, adviesbureaus, softwareleveranciers en DSO de werkwijze voor het uitwisselen van (concept)plannen uitgewerkt. We noemen deze werkwijze de ‘plan-plan-koppeling’. DSO-LV heeft de noodzakelijke functies gerealiseerd.
- De functionele behoeften voor de plan-plan-koppeling zijn opgenomen in de Functionele Set. De plan-softwareleveranciers werken aan de realisatie van de benodigde functies in plan-software. Het gaat om import- en exportfuncties voor conceptplannen en functies voor ‘parallel wijzigen en besluiten’.
- De plan-plan-koppeling is beschreven in de 'Handreiking uitwisseling (concept)omgevingsplanwijzigingen' (oktober 2023). Deze handreiking beschrijft de beoogde werkwijze en biedt een keuzehulp voor hoe u het komende tijd kunt handelen. Ga direct naar de Handreiking uitwisseling van conceptplannen tussen adviesbureaus en gemeenten.
- Op dit moment zijn de hiervoor benodigde softwarefuncties nog niet voor alle gemeenten beschikbaar. Daarom is in de handreiking ook een keuzehulp opgenomen om te bepalen hoe u nu om kunt gaan met de uitwisseling van conceptplannen. We adviseren om in overleg met uw adviesbureau en uw softwareleverancier te bepalen wat de beste mogelijkheid is.
- De keuzehulp benoemt onder andere deze mogelijkheden:
- De aanschaf van meerdere softwarepakketten door de adviesbureaus, zodat conceptplannen vanuit het bij de ontvangende gemeente passende pakket kunnen worden aangeleverd.
- In de samenwerking gemeente - adviesbureau het adviesbureau toestemming geven te werken ín de plansoftware van de betreffende gemeente.
- De inzet van conversiesoftware.
- Opstellen van conceptplannen in (TAM)IMRO-formaat, dat via de huidige IMRO-software uitgewisseld kan worden, zoals nu de dagelijkse praktijk is.
Meer informatie
Parallelle wijzigingen zijn stap 2 in de pdf 'Werkende DSO keten PI-planning'.
Waarom?
Gemeenten hebben altijd gelijktijdig meerdere wijzigingen op omgevingsplan in voorbereiding. Vaak wordt in een raadsvergadering besloten over meerdere wijzigingen. Dit vraagt aanpassingen in werkwijzen, proces en functies in plansoftware.
Link met stappenplan wijzigen omgevingsplan
Procesmatig relevant in het hele wijzigingsproces, vanaf het vaststellen van de opdracht (stap 1). Technisch aan de orde vanaf het opstellen van het concept-ontwerpbesluit (stap 4)
Status
- Update: Stand van zaken parallel wijzigen (21 oktober 2024)
- Update: Organisatorische en juridische vraagstukken bij parallel wijzigen (21 januari 2025)
- Leveranciers van plansoftware implementeren de benodigde functies voor parallel wijzigen stapsgewijs; informeert u daarvoor bij uw leverancier.
- In Q1 2025 organiseerde de VNG 3 netwerksessies:
- 24 januari 2025 | Parallel wijzigen, deel 1a Functies plansoftware, demonstraties gemeenten Pijnacker Nootdorp, Veldhoven en VNG staalkaart
- 7 februari 2025 | Parallel wijzigen, deel 1b Demonstratie gemeente Dordrecht
- 7 februari 2025 | Parallel wijzigen, deel 2 Organisatie en regie, bijdragen gemeenten Dordrecht en Arnhem
Meer informatie
- Parallel wijzigen en uitwisselen van plannen met adviesbureaus (Netwerksessie 14 juni 2024)
- Parallel wijzigen van het omgevingsplan (onderdeel van Wijzigen omgevingsplan met STOP)
- Agenda Netwerksessies omgevingsplan
Netwerkbijeenkomst omgevingsplan | Parallel wijzigen en besluiten - Netwerksessie 30 juni 2023:
Presentatie Parallel wijzigen en besluiten, door Wimfred Grashoff
NB: De sheets bevatten een toelichting in de notities. U kunt ze inzien door in PowerPoint bij ‘Beeld’ de optie ‘Notities’ aan te klikken. De notities zijn niet zichtbaar in de presentatiemodus, maar omdat de presentatie enkele animaties bevat, raden we u aan om deze ook een keer in de presentatiemodus te bekijken.
U kunt de sessie hier terugkijken:
In de pdf 'Werkende DSO keten PI-planning' zijn 'Beroepszaken tegen wijzigingsbesluiten op het omgevingsplan' een gevolg van de stappen 1 tot en met 4b.
Volgens de Algemene wet bestuursrecht (Awb) kan tegen wijzigingsbesluiten beroep worden ingesteld, mits eerder tegen het ontwerpbesluit een zienswijze is ingediend (zie ook de Varkens in Nood-jurisprudentie voor nuanceringen op dit vereiste).
Waarom?
Tegen wijzigingsbesluiten op het omgevingsplan kan beroep worden ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (RvS). Als tegen een besluit beroep is ingesteld, moet de gemeente de op de zaak betrekking hebbende stukken aanleveren aan de RvS (zogenoemde 8:42 Awb-stukken).
De huidige praktijk onder de Wet op de ruimtelijke ordening is, dat de gemeente de gevraagde stukken (behalve de IMRO-stukken) uitprint en opstuurt naar de RvS. Deze praktijk zal voor de korte termijn voor nog lopende bestemmingsplan-zaken worden voortgezet. Alle betrokkenen zijn het erover eens dat we de stukken elektronisch willen aanleveren dan wel beschikbaar stellen. Daarvoor is door de RvS voor zaken onder de Omgevingswet een webformulier ontwikkeld en dat is beschikbaar gesteld voor gebruik. Hierop worden alle stukken vermeld waarvoor geen bijzondere privacyaspecten gelden. De stukken waar dat wel voor geldt, de gepersonaliseerde zienswijzen, worden per post verstuurd.
Status
- RvS stuurt een brief aan de gemeente waarin wordt kenbaar gemaakt dat er beroep is ingesteld. De brief bevat een link naar het bovengenoemde webformulier. Op het webformulier vullen gemeenten de links in naar de gevraagde stukken en dienen het webformulier in.
- Sinds het eerste beroep dat in juli 2024 is ingesteld is inmiddels zoveel ervaring met deze werkwijze opgedaan, dat gesteld mag worden dat dit een goede werkwijze is en dat geen noemenswaardige problemen optreden.
- Kijk hier de VNG Netwerksessie terug over aanleveren stukken RvS (dec 2023).
'Verwerken besluit van de rechter en rectificeren' heeft betrekking op stap 2 en 3 in de pdf 'Werkende DSO keten PI-planning'.
Waarom?
De versie van de STOP-standaard die wordt gebruikt bij inwerkingtreding kent nog geen apart bericht voor het verwerken van een rectificatie of een besluit van de rechter. Hiervoor moet een workaround worden toegepast.
Link met stappenplan wijzigen omgevingsplan
Eventueel aan de orde in de fase Rechtsbescherming (fase E)
Status
- Een workaround is op hoofdlijnen uitgewerkt door het programma DSO en juristen van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
- De workaround is beschreven in het TPOD omgevingsplan, paragraaf 10.4.5, en daarbinnen in het bijzonder in paragraaf 10.4.5.2.8 en 10.4.5.2.9.
Meer informatie
7 februari 2025 | Parallel wijzigen, deel 2 vanaf minuut 55 - toelichting door Geonovum over werkwijze verwerken uitspraak van de rechter
Stap 3 in de pdf 'Werkende DSO keten' is 'Wijzigen omgevingsplan: publiceren van bijlagen en andere stukken'.
Waarom?
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is gelijktijdig een inhoudelijke verandering in publicatieverplichting ingegaan.
Strekking van deze verandering is dat van de volledige tekst van het (ontwerp)besluit mededeling wordt gedaan in het publicatieblad van de gemeente (Officielebekendmakingen.nl).
Link met stappenplan wijzigen omgevingsplan
Relevant bij het uitvoeren van de UOV (stap 7) en het publiceren van het besluit (stap 10)
Status
De VNG heeft een advies geformuleerd hoe gemeenten verschillende typen bijlagen en andere stukken publiceren:
- Omgaan met bijlagen bij de regels
- Omgaan met bijlagen bij de motivering
- Omgaan met op het besluit betrekking hebbende stukken
- Afweging van grijs gebied: bijlagen bij de motivering en de ‘op het besluit betrekking hebbende stukken’
Het archiveren plannen is stap 3 in de pdf 'Werkende DSO keten'.
Waarom?
Het is wettelijk noodzakelijk om plannen te archiveren. Dit onderwerp is ook besproken in de gebruikersgroep planketen.
De benodigde functionaliteit voor het archiveren is nog niet beschikbaar in de plansoftware. Verschillende plansoftware-leveranciers hebben aangegeven nog vragen te hebben over welke functionaliteit precies nodig is.
Status
De VNG heeft deze notitie 'Archiveren vanuit plansoftware' uitgebracht (oktober 2024), waarmee duidelijkheid wordt gecreëerd over wat gearchiveerd zou moeten worden over het opstellen van wijzigingsbesluiten over het omgevingsplan.
'Regels op de kaart' heeft betrekking op stap 4 in de pdf 'Werkende DSO keten'.
Waarom?
Het kunnen raadplegen van omgevingsdocumenten – waaronder het omgevingsplan – is één van de kernfuncties van het omgevingsloket. Iedereen kan zo kennis nemen van de juridische regels in de documenten.
Link met stappenplan wijzigen omgevingsplan
Het kunnen raadplegen is van belang voor initiatiefnemers en vergunningverleners die zicht willen hebben op de regels die gelden op een locatie. Daarnaast is het kunnen raadplegen zeer relevant in het proces van het wijzigen van het omgevingsplan, namelijk in de fase Rechtsbescherming (fase E).
Uitleg video's Regels op de kaart
Bekijk de 2 animatie video's over Regels op de Kaart (een korte introductie animatie en een animatie die stap voor stap uitleg geeft). In de loop van het eerste kwartaal van 2026 volgt een actuelere animatie.
Status
- De viewer wordt doorontwikkeld op basis van ervaringen van gebruikers. Verbetervoorstellen worden altijd voorgelegd aan de ‘Gebruikersgroep DSO-Viewer’ die maandelijks bij elkaar komt.
- Bekijk recente veranderingen in Regels op de kaart in Release-informatie van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO)
Meer informatie
'Nieuwe versie STOP-TPOD standaard' heeft betrekking op stappen 1 t/m 4 in de pdf 'Werkende DSO keten PI-planning'.
Waarom?
De nu gebruikte versies van de standaarden STOP en TPOD ondersteunen nog niet alle behoeften die bevoegde gezagen hebben in de planprocessen. Zo worden allerlei meer complexe mutatiescenario’s nog niet ondersteund. Daarbij kunt u denken aan:
- Meer besluiten met dezelfde inwerkingtredingsdatum
- Een besluit dat moet ingaan voor een reeds genomen besluit
- Verwerken van een uitspraak van de rechter
- Kunnen rectificeren van een reeds gepubliceerd besluit
De nieuwe versie van de standaarden biedt hiervoor wel mogelijkheden.
Status
- September 2024 is de nieuwe versie STOP 1.4 opgeleverd.
De bijbehorende versies van IMOW is in juli 2025 vastgesteld, de TPODs worden Q1 2026 opgeleverd. - De 1.5 versie van STOP is in juli 2025 opgeleverd ter review; dit betreft een klein aantal aanvullingen op STOP1.4, waaronder de beschrijving van het muteren van GIOs. Na de consultatie is gebleken dat versie 1.5 en de daarbij behorende IMOW-versie nog niet voldoen aan de verwachtingen. In 2026 zal worden gewerkt om het GIO muteren en locaties beheren beter te laten aansluiten bij de verwachtingen. De opleverdatum is hierdoor nog niet bekend.
NB: Het betreft versies van de standaarden ‘op papier’; de bouw van de nieuwe versies in de landelijke voorziening en in de plansoftware wordt daarna stapsgewijs opgepakt. Dit heeft naar verwachting een doorlooptijd van ongeveer 2 jaar.
Meer informatie
Meer informatie leest u in de nieuwsbrief van Geonovum.
'Digitale Inclusie' heeft betrekking op stappen 4 en 8 in de pdf 'Werkende DSO keten PI-planning'.
Waarom?
Samen met gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk werkt het programma Aan de slag met de Omgevingswet aan een Omgevingsloket dat gebruiksvriendelijk, toegankelijk en begrijpelijk is voor iedereen. We noemen dit ook wel digitale inclusie.
De interbestuurlijke werkgroep werkt binnen 3 thema’s continu aan verbeteringen digitale inclusie:
- Verbeteringen gebruiksvriendelijkheid (o.a. monitoren klikgedrag gebruikers, gebruik van de vergunningscheck en werkzaamheden).
- Verbeteringen begrijpelijkheid (o.a. taalgebruik toepasbare regels en inzet vragenbomen).
- Verbeteringen toegankelijkheid: zorgen dat DSO-pagina’s volgens de richtlijnen Toegankelijkheid van Webcontent (WCAG) zijn ingericht: een groot aantal aanbevelingen om webcontent toegankelijker te maken. Het volgen van deze richtlijnen zal content voor mensen met functiebeperkingen toegankelijker maken. Het gaat om mensen die blindheid of slechtziend zijn, doof zijn of lijden aan gehoorverlies en mensen met leerproblemen, cognitieve beperkingen, motorische beperkingen, spraakproblemen, overgevoeligheid voor licht en mensen die leven met combinaties van deze beperkingen. Het volgen van deze richtlijnen maakt webcontent ook beter bruikbaar voor gebruikers in het algemeen.
Status
- De gebruiksvriendelijkheid is een belangrijk uitgangspunt bij de ontwikkeling van het Omgevingsloket. Hier wordt het hele jaar door aan gewerkt. Ook zijn er regelmatig gebruikersonderzoeken om bijvoorbeeld nieuwe ontwerpen te testen.
- De VNG is actieve deelnemer in een interbestuurlijke werkgroep om de gebruikersvriendelijkheid van het DSO LV te verbeteren. Diverse acties zijn door de VNG ingebracht voor uitvoering.
- De ontwikkelteams onderzoeken voortdurend hoe zij meer gegevens kunnen verzamelen om het gedrag van bezoekers te analyseren en monitoren. Bijvoorbeeld om inzicht te krijgen in waar bezoekers afhaken in het loket. Een kwart van de bezoekers krijgt de gelegenheid om feedback te geven binnen de Vergunningcheck.
Meer informatie
- Meer over digitale toegankelijkheid Rijk leest u op Toegankelijkheid van het Omgevingsloket.
- Heeft u een vraag over de digitale toegankelijkheid van het DSO? Stel die aan IPLO.
'Verken uw idee' gaat om stap 8 in de pdf 'Werkende DSO keten PI-planning'.
Waarom?
Via Verken uw idee kunnen initiatiefnemers via het Omgevingsloket een overleg aanvragen met de overheid om hun idee te bespreken. U bepaalt als bevoegd gezag zelf of u Verken uw idee aanzet in het Omgevingsloket.
Verken uw idee is inmiddels opgeleverd. Het is nu ook mogelijk voor initiatiefnemers om een ‘idee’ op te slaan in het loket en later aan te vullen.
Concreet: er is een knop in het Omgevingsloket gecreëerd, met daarachter een formulier waar de aanvrager zijn idee kan verwoorden. Ook kunnen aanvragers hier hun contactgegevens achterlaten, zonder gebruik te maken van de checker of aanvraagmodule. Het bevoegd gezag kan dit formulier vervolgens routeren naar de juiste ambtenaren, om een gesprek met de aanvrager in te plannen.
Bekijk de VTH netwerksessie Verken uw idee
Status
- Net als bij het conceptverzoek kunnen overheden zelf bepalen of ze ideeën willen ontvangen via het Omgevingsloket.
Lees meer over 'Verken uw idee' op de website van IPLO
De 'Samenwerkingsfunctionaliteit (SWF)' is stap 11 in de pdf 'Werkende DSO keten PI-planning'.
Roadmap
- SWF voor Toezicht & Handhaving
In Q3-2024 is het technisch gebruik van SWF voor Toezicht & Handhaving opgeleverd. Vanaf 1 juli 2026 is het gebruik van de SWF voor Toezicht en Handhaving wettelijk toegestaan. - SWF Gebruikerstoepassing (SWF GT)
De SWF-GT is tijdelijk beschikbaar in het loket. Er wordt nog besloten tot wanneer de SWF-GT operationeel blijft. - SWF uitbreiding functionaliteit:
- Uitwisselen van berichten tussen deelnemers wordt uiterlijk 1 juli 2026 door alle leveranciers ondersteund.
- Mogelijkheid om samenwerkingen naar uitvoerende organisaties te routeren is opgeleverd. Bespreek met uw leverancier wat de mogelijkheden zijn.