Gemeenten hebben tot nu toe de opdracht om bijstandsgerechtigden te begeleiden naar werk, zoveel mogelijk bij reguliere werkgevers. De bijstandsgerechtigde is verplicht naar vermogen betaald werk te verkrijgen, te aanvaarden, te behouden en mee te werken aan arbeidsinschakeling. Per 1 januari 2027 is deze harde verplichting losgelaten en kan ook worden ingezet op maatschappelijke participatie, passend bij het vermogen van de inwoner.

Hoofdlijnen

• Treedt in werking per: 1-1-2027 met als gedoogjaar 2026 (fase 3)
• Was: Tegenprestatie in combinatie met sociale activering, gericht op arbeidsinschakeling.
• Wordt: maatschappelijke participatie: het verrichten van onbeloonde activiteiten, gericht op deelname aan het maatschappelijk leven. Dat biedt veel ruimte, maar er zijn ook grenzen. Zo mag de maatschappelijke participatie:
  • geen belemmering vormen voor arbeidsinschakeling; en
  • niet zorgen voor verdringing op de arbeidsmarkt.
• Wetsartikel: Artikel 6, lid 1,  artikel 8a, lid 1 en artikel 9 Participatiewet
• Verplichte wijziging: Ja
• Beleids- en uitvoeringsimpact: substantieel
  • Modelverordening VNG omzetten in lokale verordening
  • Handreikingen en werkinstructies
  • Intensieve kennissessies, mede vanuit spoor 3 en goed georganiseerde uitwisseling van client­gegevens (intern en extern) als absolute randvoorwaarde om de kwetsbare groep goed te kunnen beoordelen en te ondersteunen in de uitvoering.
  • Communicatie-uitingen aanpassen aan nieuw beleid
• Lokale verordening: Ja, modelverordening VNG verwerken in lokale verordening
• Lokaal beleid: Ja
• Fiscale impact: Nee
• Impact op toeslagen: Nee
• ICT-impact: Nihil
• Bestandsonderzoek en selectie lopende gevallen nodig: Nee, kan ter sprake komen tijdens de gesprekken over re-integratie en participatie.
• Nieuwe beschikking nodig: ja Ja, als er nieuwe (participatie-)afspraken zijn gemaakt

Waarom is deze wijziging onderdeel van de Participatiewet in Balans? 

Het begrip sociale activering is vervangen door maatschappelijke participatie.  Uit onderzoeken blijkt dat directe arbeidsinschakeling en volledige uitstroom uit de uitkering voor een groot deel van de doelgroep niet reëel is. Ongeveer de helft blijkt behoefte te hebben aan sociaal maatschappelijke ondersteuning en twee derde van de bijstandsgerechtigden heeft een grote tot zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt. Bij ongeveer een derde is betaald werk door een stapeling van problematiek vaak geen reëel perspectief. De specifieke arbeidsverplichtingen zoals deze nu in de Participatiewet staan, zijn streng en knellend en voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt vaak niet reëel. Met deze wijziging krijgen bijstandsgerechtigden en gemeenten meer ruimte voor het vormgeven en nader invullen van de verplichtingen binnen de generieke participatieplicht.

Wat betekent dit voor gemeenten?

Deze specifieke wijziging heeft beperkte impact op gemeenten.