De datum van melding voor een Bbz-,IOAW- of IOAZ-uitkering geldt ook als meldingsdatum voor een bijstandsaanvraag als de eerdere uitkering wordt afgewezen en vervolgens onverwijld een bijstandsaanvraag wordt ingediend, en omgekeerd (aanvraag Bbz/IOAW/IOAZ= aanvraag bijstand). De gemeente kan daarnaast gegevens van eerdere bijstandsverlening binnen 12 maanden opnieuw gebruiken voor een hernieuwde aanvraag (verkorte aanvraag < 12 maanden). Bij de IOAZ is de toegangseis iets verruimd. Het is per 1-1-2026 ook mogelijk om IOAZ toe te kennen aan ondernemers die hun bedrijf of beroep tot 3 maanden voor de aanvraagdatum hebben beëindigd. 

Hoofdlijnen

• Treedt in werking per: 1-1-2026 (fase 1)
• Was: Afzonderlijke aanvraagprocedures, geen regels voor tijd tussen melding en aanvraag en gebruik gegevens niet geëxpliciteerd. Bij aanvraag IOAZ mocht het bedrijf nog niet zijn beëindigd.
• Wordt: Vereenvoudigde aanvraagprocedure;
  • Datum melding = datum aanvraag
  • aanvraag Bbz, IOAW, IOAZ = aanvraag bijstand
  • hergebruik gegevens bij (verkorte) aanvraag < 12 maanden
  • aanpassen toegangseis IOAZ
• Wetsartikel:
  • Melding is aanvraag: Artikel 41, lid 12 en
  • Aanvraag Bbz, IOAW en IOAZ = aanvraag bijstand: artikel 43, lid 6, Participatiewet;
  • Verkorte aanvraag wordt ondersteund door artikel 43 a Pw
  • Aanpassing toegangseis IOAZ:  artikel 5 lid 2 onder 1 IOAZ
• Verplichte wijziging: Deels, de ‘verkorte aanvraag < 12 maanden’ is een kan-bepaling.
• Beleids- en uitvoeringsimpact: beperkt
  • Handreiking en lokale werkinstructie over vereenvoudigde aanvraagprocedures
  • Communicatie-uitingen richting inwoners aanpassen
• Lokale verordening: Nee
• Lokaal beleid: Ja (op basis van modelbeleid)
• Fiscale impact: Nee
• Impact op toeslagen: Nee
• ICT-impact: beperkt
  • Controle op WW-rechten in via Suwinet-Inkijk of via Suwinet-gegevens­koppeling in eigen ICT-systemen bij hernieuwde aanvraag tussen de 6 en 12 maanden na de vorige bijstandsperiode
  • Eigen (digitale) aanvraagmogelijkheden voor verkorte aanvraag aanpassen
• Bestandsonderzoek en selectie lopende gevallen nodig: Nee
• Nieuwe beschikking nodig: Nee

Waarom is deze wijziging onderdeel van de Participatiewet in Balans? 

Deze wijzigingen zorgen ervoor dat gemeenten efficiënt en rechtvaardig omgaan met bijstandsaanvragen. Door de verplichting om iemand die zich meldt voor een bijstandsaanvraag direct de mogelijkheid te geven om de aanvraag in te dienen, wordt de toegang tot bijstand vergemakkelijkt. Bovendien zorgt de optie om gegevens van eerdere bijstandsverlening binnen 12 maanden opnieuw te gebruiken voor een minder belastende aanvraagprocedure voor de inwoner. Dit draagt bij aan een evenwichtige en rechtvaardige uitvoering van de bijstandsverlening. De gemeente kan haar aanvraagprocedure desgewenst volledig digitaal laten plaatsvinden. Dit zorgt ervoor dat het minder tijd kost om een bijstandsuitkering aan te vragen. 

Tenslotte wordt het eenvoudiger voor zelfstandigen die eerst tijd en energie hebben gestoken in het netjes afronden van hun bedrijf om binnen 3 maanden na uitschrijving KvK alsnog een IOAZ-uitkering aan te vragen. Daarmee wordt een belangrijk deel van juist deze doelgroep bereikt.

Wat betekent dit voor gemeenten?

Deze maatregel heeft weinig impact op gemeenten. Voor gemeenten betekent dit dat zij een aantal verplichtingen en mogelijkheden hebben bij het behandelen van bijstandsaanvragen:

• Onverwijld in de gelegenheid stellen: de gemeente moet iemand die zich meldt voor een bijstandsaanvraag onverwijld in de gelegenheid stellen om de aanvraag in te dienen; melding = aanvraag. Dit geldt ook voor jongeren < 27 die geen zoektermijn opgelegd krijgen.
• Meldingsdatum: door de datum van een eerdere melding voor een Bbz-, IOAW- of IOAZ-uitkering te gebruikten als meldingsdatum voor de aansluitende bijstandsaanvraag of omgekeerd, ontstaat er geen periode zonder inkomen. Veel gemeenten werken al op deze manier.
• Hergebruik van gegevens: dit leidt tot een minder belastende en snellere aanvraag voor de belanghebbende. Let op de eventuele WW-rechten bij een aanvraag tussen de 6 en 12 maanden na de vorige bijstandsperiode. Lokaal beleid nodig rond te hanteren termijn en voorwaarden
• Verificatie van gegevens: Het college moet de juistheid en actualiteit van de gegevens verifiëren in de beschikbare bronnen en zo nodig bij de belanghebbende.
• Mogelijk aanpassing in het aanvraagformulier nodig. In de toekomst is behoefte aan het automatisch koppelen van systemen.
• Consulenten die de aanvragen IOAZ afhandelen moeten van deze wetswijziging op de hoogte worden gebracht. Ook in informatie van de gemeente over de IOAZ moet dit worden aangepast.