Met deze wijziging wordt in de wet geëxpliciteerd als dat er getoetst moet worden aan het evenredigheidsbeginsel bij het beantwoorden van de vraag of er dringende redenen zijn om geheel of gedeeltelijk af te zien van een terugvordering of van een bestuurlijke boete. Deze wijziging sluit aan bij de ontwikkelingen in de rechtspraak.
Let op: deze wijziging vergt nog nadere specificering via de Wet Handhaving Sociale Zekerheid en het Maatregelenbesluit. Deze specificering volgt in de loop van 2026.
Hoofdlijnen
- Treedt in werking per: 1-1-2027 (fase 3)
- Was: Geen evenredigheidstoets bij het opleggen van boetes en terugvorderingen als er sprake was van een gebonden bevoegdheid in de wet. Dus in geval van terugvorderingen als er sprake was van de schending inlichtingenplicht.
- Wordt: Bij het opleggen van boetes en het doen van een terugvordering wordt een standaard evenredigheidstoets gevraagd. De gemeente moet niet alleen rekening houden met de gevolgen van een besluit, maar ook met de oorzaak. Ook fouten van de gemeente zelf kunnen daarbij een rol spelen. Evenredigheid moet dus standaard in de overwegingen worden meegenomen wanneer een beroep wordt gedaan op dringende redenen.
- Wetsartikel: Artikel 18a en artikel 58, Participatiewet
- Verplichte wijziging: Ja
- Beleids- en uitvoeringsimpact: Afhankelijkheid met Wet Handhaving Sociale Zekerheid en het Maatregelenbesluit. Vanuit uitvoeringsoptiek complex i.v.m. beoogd ‘vakmanschap’ (spoor 3).
- Handreikingen, werkinstructies, Daarnaast intensieve kennissessies, mede vanuit spoor 3,
- Aanpassing communicatie-uitingen, waaronder beschikkingen en brieven
- Lokale verordening: Nee
- Lokaal beleid: N.v.t
- Fiscale impact: Situationeel
- Impact op toeslagen: Situationeel
- ICT-impact: Geen
- Bestandsonderzoek en selectie lopende gevallen nodig: Nee
- Nieuwe beschikking nodig: Nee
Waarom is deze wijziging onderdeel van de Participatiewet in Balans?
De invulling van het begrip dringende redenen is in de rechtspraak veranderd. Die gewijzigde inzichten worden nu ook in de wet verankerd, zodat duidelijk is dat er altijd getoetst moet worden aan het evenredigheidsbeginsel wanneer een beroep op dringende redenen wordt gedaan. Op deze wijze vormen de dringende redenen een beter instrument om hardheden in de besluitvorming te voorkomen en rekening te houden met persoonlijke omstandigheden van de inwoner en de rol van de gemeente.
Toepassing: Bij het opleggen van boetes en het doen van een terugvordering moet altijd een evenredigheidstoets worden uitgevoerd als een beroep wordt gedaan op dringende redenen. Daaraan worden geen hoge eisen gesteld, zodat een toets aan dringende redenen vaak aan de orde zal zijn. Dit houdt in dat er wordt gekeken naar de individuele omstandigheden van de betrokkene en de ernst van de overtreding. De toets moet ervoor zorgen dat de terugvordering en/ of boete in verhouding staat tot de overtreding en de persoonlijke situatie van de betrokkene.
Criteria: De evenredigheidstoets omvat de volgende criteria:
- Ernst van de overtreding: de zwaarte van de overtreding wordt beoordeeld.
- Persoonlijke omstandigheden: er wordt rekening gehouden met de persoonlijke situatie van de betrokkene, zoals financiële situatie, gezondheid, en gezinssituatie.
- Dringende reden: er wordt gekeken of er sprake is van een dringende reden die een afwijking van de standaardprocedure rechtvaardigt.
Uitvoering: De evenredigheidstoets wordt uitgevoerd door de verantwoordelijke instantie bij het opleggen van boetes en het doen van terugvorderingen als een beroep wordt gedaan op dringende redenen. De resultaten van de toets moeten worden gedocumenteerd en meegenomen in de besluitvorming.
Wat betekent dit voor gemeenten?
Deze wijziging zorgt ervoor dat bij het opleggen van boetes en het doen van terugvorderingen een zorgvuldige voorbereiding en goede motivering nog belangrijker worden. Bij een beroep op dringende redenen zal altijd rekening wordt gehouden met de individuele omstandigheden van de betrokkene. Dit draagt bij aan een rechtvaardigere en menselijkere uitvoering van de wet.