Raadgever Cultuur

Gemeenten bekostigen een brede waaier aan culturele activiteiten. Maar de cultuursector staat erg onder druk. Rijk en provincies hebben hier per 2013 ieder structureel 23% op bezuinigd. Daarnaast speelt de korting op het gemeentefonds en de tekorten bij de drie decentralisaties. Met deze Raadgever bieden wij u beleidsinstrumenten om in deze nieuwe situatie de juiste arrangementen te vinden.

Beleid passend bij gemeentegrootte

Motiveren keuzes

Welke ambitie heeft uw gemeente en wel profiel past daarbij? Er is overal erfgoed, dat staat dan ook in het hart van het beleid. Het is goed te weten dat gemeenten met stedenbouwkundige kwaliteit en verscheidenheid meer worden gewaardeerd. Ook een veelzijdig cultuuraanbod is aantrekkelijk. En voor het meedoen van burgers en de aanwezigheid van professionals blijkt het nuttig om lokaal producties te kunnen maken en je talent te ontplooien. Wij raden u aan om het ringenmodel voor drie groepen gemeenten van oplopende grootte te benutten met respectievelijk een kernachtig, uitgebreid of alomvattend beleid.

Vergroten draagvlak

Om het draagvlak te vergroten, kunt u aansluiting zoeken bij (financiële) stimulansen van het Rijk: cultuuronderwijs, cultuur door/voor ouderen, talentontwikkeling, creatieve industrie, samenwerking tussen musea, digitalisering bij archieven en bibliotheken. Probeer ook verbinding te leggen met andere lokale taken en middelen zoals armoedebeleid; arbeid; (jeugd)zorg; onderwijs; ruimte/wonen en economie. Voorts kunt u de Governance Code Cultuur en de VNG-handreiking ‘Cultureel ondernemen, nieuw rendement voor gemeenten en instellingen’ gebruiken.

Cultuureducatie en -participatie

Als kinderen cultureel actief zijn, dan maken zij een goede start. Daarom zijn er (financiële) afspraken tussen de overheden over het ‘Programma en Bestuurlijk kader cultuur en onderwijs (cultuureducatie met kwaliteit)’ en de ‘Brede impuls combinatiefuncties (cultuurcoaches)’ voor de aansluiting tussen school en omgeving. In maart 2014 onderscheidde de Raad voor Cultuur bij de actieve cultuurparticipatie in de vrije tijd de creatieve, talentvolle, sociale of vitale gemeente met daarbij passende voorzieningen voor de bevolking. Op verzoek van het Rijk heeft het Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst/LKCA als beleidsonderleggers in 2016 Basis voor cultuureducatie en in 2017 Basis voor cultuurparticipatie gepresenteerd. Naar aanleiding daarvan komt er begin 2018 een handreiking van LKCA, VNG e.a. specifiek op gemeenten gericht.

Bibliotheken

Bijna alle gemeenten houden een bibliotheek in stand. Sinds 2015 is er de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen met als uitgangspunt: toegang voor iedereen. Deze wet reguleert de functies en activiteiten waaraan een bibliotheek invulling moet geven om deel te nemen aan het landelijk netwerk. Dit betekent toegang tot de collecties van andere bibliotheken en ondersteuning door Provinciale Ondersteuningsinstellingen/POI’s. Ook betreft het deelname aan programma’s van de Koninklijke Bibliotheek/KB zoals de Bibliotheekopschool en de landelijke digitale bibliotheek.                                                                   

Bibliotheekinnovatie

De uitleen van papieren boeken neemt af vanwege het internet en de trend tot ontlezing. De lokale bibliotheken moeten vernieuwen en zich ontwikkelen tot centra voor persoonlijke ontwikkeling en ontmoeting, die samenwerken met partners rond maatschappelijke thema’s. Zoals de bestrijding van (digitale) laaggeletterdheid, leesbevordering en mediawijsheid, met name onder de jeugd. De VNG-handreiking ‘Lokaal bibliotheekbeleid’ geeft handvatten voor de praktijk. Bibliotheken, POI’s en KB werken samen met de overheden aan de uitvoering van de Innovatie Agenda bibliotheken. Lokaal wordt de bibliotheek vaak onderdeel van een bredere instelling voor cultuur (zoals een kulturhus) of wordt er nauw samengewerkt met centra voor cultuureducatie. De Stichting Certificering Openbare Bibliotheken ondersteunt deze ontwikkeling via het nieuwe certificeringskader.

Erfgoed

Per 1 juli 2016 is er de Erfgoedwet, die grenzen stelt aan de lokale autonomie. Daarin zijn onder meer opgenomen de criteria voor aanwijzing van rijksmonumenten en roerend erfgoed; afstoting van publiek dus ook gemeentelijk (museaal) cultuurbezit; verkoop van culturele voorwerpen in privaat bezit en kwaliteitsborging van archeologie. Met het oog op de gemeentelijke implementatie heeft de VNG de model erfgoedverordening geactualiseerd en zijn er handreikingen vanuit de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed bijvoorbeeld een brochure met antwoorden op veelgestelde vragen.