Kinderen en gezinnen centraal, snel hulp op maat bieden als dat noodzakelijk is en problemen integraal benaderen. Hoe zijn gemeenten daar mee bezig? Wat is belangrijk voor u als raadslid?

Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor alle jeugdhulp. Het betreft preventieve taken, opvoedondersteuning, wijk- of jeugdteams, jeugd geestelijke gezondheidszorg, zorg voor kinderen met een beperking, jeugdzorgplus en in het zogenaamde gedwongen kader: jeugdbescherming en jeugdreclasssering. De doelen van de Jeugdwet komen overeen met de doelstellingen in het hele sociaal domein:

  • Een integrale aanpak en meer preventie en vroegtijdige interventies
  • Eerder jeugdhulp op maat bieden voor kwetsbare kinderen

Gemeenten zijn nu ruim drie jaar verantwoordelijk voor de Jeugdwet. De eerste jaren is vooral geïnvesteerd in de opbouw van relaties met zorgaanbieders en de inrichting van zowel jeugd- of gebiedsteams. Gemeenten hebben ook de bedrijfsvoering geregeld, waaronder de invoering van bekostigings- en sturingsmodellen en het integraal werken in de eigen organisatie. Dit regelwerk is nog niet af, voor aanbieders noch voor gemeenten.

Voor gemeenten is het wettelijk kader niet beperkt tot de Jeugdwet. De Jeugdgezondheidszorg, het Passend Onderwijs, de Participatiewet en de Wet maatschappelijke ondersteuning zijn de andere wetten in het sociaal domein. Binnen deze wettelijke kaders formuleren gemeenten beleid met het kind en het gezin als uitgangspunt.

Hoe werken gemeenten?

Gemeenten benaderen de hulpvraag van kinderen en gezinnen integraal. Via de gewone wereld van school, peuterzaal of huisarts kunnen problemen in eerste instantie laagdrempelig worden opgelost. De leraar of schoolmaatschappelijk werker kan hulp inroepen van een team met generalisten en specialisten in de wijk als het nodig is. Preventie is in het jeugddomein terug op de agenda en heeft groeiende aandacht van veel gemeenteraden. Wilt u inspiratie opdoen hoe andere gemeenten preventie bij de kop pakken? Kijk dan naar de publicatie ‘Van nul tot later als ik groot ben’ (onder Meer informatie).

Pleegzorg

Onder de Jeugdwet valt een breed palet aan vormen van jeugdhulp. Veel gemeenten besteden bijzondere aandacht aan pleegzorg, ondersteund door het Landelijk Actieplan Pleegzorg dat in mei 2017 is vastgesteld door de Tweede Kamer. Het doel daarvan is meer pleegouders te werven en continuïteit te bieden aan pleegkinderen. Het actieplan loopt tot eind 2019. In de Jeugdwet is een passage opgenomen: ‘Het college draagt er zorg voor dat de jeugdige in het geval van een uithuisplaatsing, indien redelijkerwijs mogelijk, bij een pleegouder of in een gezinshuis wordt geplaatst, tenzij dit aantoonbaar niet in het belang is van de jeugdige’.

Rol gemeenteraad

Hoe kunt u als raadslid sturen en controleren of de gemeente haar wettelijke taak goed uitvoert? In het (regionaal of gemeentelijk) beleidsplan en in de verordening staat hoe het pakket voorzieningen eruit ziet en waar ouders en kinderen terecht kunnen voor jeugdhulp. Ook staat erin welke afspraken zijn gemaakt met de huisarts en met de justitiële ketenpartners, bijvoorbeeld de Raad voor de Kinderbescherming. In het beleidsplan en de verordening moet een groot aantal zaken zijn beschreven: preventie, jeugdhulp, kinderbescherming en jeugdreclassering. Steeds meer gemeenten maken een beleidsplan voor het gehele sociaal domein. Het persoonsgebonden budget is zowel in de Wmo als in de Jeugdwet beschreven. Ook moet er aandacht zijn voor klachtrecht, cliëntenparticipatie en een vertrouwenspersoon. De Samenwerkende Inspectie Jeugd controleert de kwaliteit van de jeughulp-instellingen.

Vragen voor de raad:

  • Zijn ouders en kinderen tevreden?
  • Werken we goed regionaal samen?
  • Hoe doet de gemeente het in vergelijking met andere gemeenten   (www.waarstaatjegemeente.nl)
  • Hoe is samenwerking met de huisartsen?
  • Is er een doorlopende lijn jeugd naar volwassenheid?
  • Is de zorg toegankelijk?
  • Is er voldoende aandacht voor de uitvoering?

Regionale samenwerking

Gemeenten werken met elkaar samen in 42 jeugdregio’s. Dit heeft te maken met de schaal waarop jeugdhulpinstellingen werken en de beschikbaarheid van specialistische zorg en expertise.

  • Pleegzorg, crisisopvang en residentiële zorg worden meestal op het niveau van de jeugdzorgregio georganiseerd.
  • Voor een aantal taken en specialistische zorgvormen (specifieke jeugdhulp, jeugdbescherming en -reclassering, en Veilig Thuis) kiezen gemeenten vaak voor samenwerking met meerdere regio’s.
  • Alle gemeenten geven de organisatie van de preventieve taken en vroegtijdige onderkenning lokaal vorm. Dat geldt meestal ook voor ambulante hulp.

Financieel kader

De opgave van gemeenten is goede (betere) jeugdhulp te leveren tegen lagere kosten dan voorheen onder de AWBZ. Het totale budget was in 2017 voor alle gemeenten €3,5 miljard. Het grootste deel (ca. €3,0 miljard) wordt verdeeld over alle gemeenten. Dit gebeurt op grond van objectieve criteria, zoals het aantal jongeren en het aantal eenouderhuishoudens. Het resterende half miljard wordt verdeeld op basis van de werkelijke kosten in het verleden. In veel gemeenten knelt het budget, daarom wordt de verdeelsystematiek in de komende jaren mogelijk aangepast.

De jeugdhulpmiddelen niet geoormerkt, net zomin als de rest van het gemeentefonds. Dit sluit aan bij de ontwikkeling van integraal werken in het sociaal domein. Gemeenten maken dan ook zelf de afspraken om (een deel van) de budgetten op regionaal niveau samen te voegen voor het regionaal inkopen van bepaalde zorgtaken. Of om de kosten van (hele dure) jeugdzorgtaken onderling te verevenen.

Meer informatie