Raadgever Aanpak fouten en fraude sociaal domein

Wordt het persoonsgebonden budget ingezet om de burger de ondersteuning te geven die hij nodig heeft? Hoe voorkom je dat iemand in de bijstand een boete krijgt omdat hij niet de juiste gegevens doorgeeft? Gaan de kinderen in uw gemeente naar een veilig en gezond kinderdagverblijf? Als raadslid kunt u kaders stellen voor het handhavingsbeleid van uw gemeente, waarmee u ervoor zorgt dat de beschikbare middelen terechtkomen bij de burgers die ze nodig hebben en er recht op hebben.

De burger centraal

De burger staat centraal in uw gemeente. In 2015 zijn de Participatiewet, de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) en de Jeugdwet gedecentraliseerd; de gemeente biedt een sociaal vangnet aan kwetsbare inwoners in de vorm van tijdelijk inkomen en ondersteuning. Dit vergroot de zelfredzaamheid van burgers en kunnen zij blijven meedoen in de samenleving. Integraal werken waarbij maatwerk wordt geleverd staat nu centraal. Een gezin waarbij een van de ouders een uitkering ontvangt en de zoon jeugdhulp krijgt, heeft hierdoor niet te maken met een veelvoud aan instanties, maar met één centraal punt binnen de gemeente.

Beschikbare middelen voor uitkeringen en maatschappelijke ondersteuning moeten terecht komen bij de burgers die het nodig hebben en er recht op hebben. De gemeente is daarvoor verantwoordelijk. Misstanden doen afbreuk aan het vergroten van de zelfredzaamheid van de burgers die recht hebben op ondersteuning of bijstand. Zo kan het voorkomen dat iemand met een uitkering onbewust niet tijdig doorgeeft dat hij betaalde werkzaamheden uitvoert, waardoor hij in de schulden belandt omdat hij de terugvordering en de opgelegde boete niet kan betalen. Soms geeft iemand bewust onjuiste informatie door waardoor hij een uitkering of persoonsgebonden budget krijgt waar hij geen recht op heeft. Soms leveren aanbieders van zorg (bewust) niet wat verwacht mag worden. Door handhaving in te zetten in het dienstverleningsproces van de gemeente, kunnen dit soort misstanden voorkomen worden.

Daarnaast is het van belang dat kinderen in een veilige, gezonde en stimulerende omgeving voor of na schooltijd worden opgevangen. Zo zetten zij stevige eerste stappen in de maatschappij en kunnen ouders met een gerust hart participeren in de samenleving. In 2018 zijn de eisen in de Wet kinderopvang verder aangescherpt. De gemeente geeft alleen kinderopvangvoorzieningen die aan de wet voldoen toestemming om te exploiteren. Als de kwaliteit onvoldoende is, zal de gemeente handhavend stimuleren dat deze verbetert.

Handhaven is méér dan straffen

Handhaven is meer dan alleen straffend optreden tegen mensen die de regels overtreden. Handhaven gaat ook over preventie: mensen helpen zich aan de regels te houden door ze hierover te informeren. Door vooraf duidelijk te communiceren over de regels wordt aan de voorkant voorkomen dat de burger onbewust fouten maakt. Dan weet iemand met een bijstandsuitkering op welke manier hij moet doorgeven dat hij gaat samenwonen. Duidelijke communicatie voorkomt een situatie waarin de burger onbewust fouten maakt en de gemeente achteraf een (deels) onterecht verstrekte uitkering moet terugvorderen.

Naast duidelijk communiceren betekent handhaven ook dat de medewerkers die betrokken zijn in het dienstverleningsproces alert zijn op mogelijke signalen van fouten of fraude. Wordt het persoonsgebonden budget gebruikt voor de inkoop van de benodigde ondersteuning? Als de zorgaanbieder meer uren declareert dan dat zij daadwerkelijk ondersteuning bieden, hoe krijgt de burger dan de zorg waar hij recht op heeft? Door handhaving te zien als onderdeel van de dienstverlening, zijn medewerkers zich eerder bewust van signalen die duiden op misstanden. Door handhaving vroeg in het proces te betrekken kunnen misstanden sneller worden aangepakt.

Door in te zetten op preventieve middelen kunt u repressief handelen zoveel mogelijk voor zijn. Na controle kan echter alsnog blijken dat iemand niet eerlijk was over zijn woonsituatie of het aantal gedeclareerde uren. De gemeente kan dan repressieve maatregelen nemen door het bedrag terug te vorderen of een boete op te leggen.

Uw rol als raadslid

Als raadslid kunt u aan het college van B en W kaders meegeven voor het handhavingsbeleid van uw gemeente, zodat de middelen en ondersteuning terechtkomen waar het hoort, misbruik wordt voorkomen en burgers krijgen waar ze recht op hebben. In verordeningen kunt u regels opnemen voor handhaving van de Wmo 2015, de Jeugdwet, de Participatiewet. Daarnaast kunt u toezien op de uitvoering van deze handhaving en de handhaving op grond van de Wet kinderopvang door het college van B en W te controleren aan de hand van beleidsplannen en -rapportages en jaarverslagen.

Meer informatie