VNG Magazine nummer 8, 7 mei 2021

Auteur: Alex van Dongen, m.m.v. Lex Lemmers en Pieter Tops | Beeld: Erik van der Burgt

Het debat over het drugsbeleid is gepolariseerd. Dat verlaagt de drempel om drugs te gebruiken, waarschuwen drie experts. Gemeenten moeten zich bewust zijn van dat ongewenste effect en vooral zoeken naar gemeenschappelijke doelen.
 

Betoog

Drugsproblematiek is voor veel gemeenten een veelkoppig monster. Steeds meer gemeenten komen in actie en zoeken naar effectief beleid om de schade van drugs te minimaliseren voor gebruikers, de gemeenschap en het milieu. In Oost-Brabant werken 38 gemeenten samen om drugsgebruik en de gevolgen daarvan terug te dringen. Deze regionale samenwerking trekt de aandacht, omdat ook gemeenten elders zoeken naar oplossingen voor problemen door drugsgebruik. 

De grote vraag is: hoe pak je zo’n complex probleem aan vanuit een gezamenlijke visie? De meningen over drugsbeleid zijn sterk verdeeld. Het gevolg hiervan is dat iedere actie om vanuit een bepaald perspectief het beleid vorm te geven een tegenreactie oproept. Het debat wordt vaak op scherpe toon gevoerd en tegenstellingen worden uitvergroot. We zien ook steeds dezelfde stellingnames terugkomen: met legaliseren los je de drugsproblematiek op, drugsgebruik is genormaliseerd en er wordt een war on drugs gevoerd waarbij gebruikers worden gecriminaliseerd. 

Ondermijnend
De polarisatie van het debat werkt ondermijnend voor het beleid. In onze bijdrage Het drugsdebat maakt meer kapot dan je lief is beschrijven we hoe een gepolariseerd drugsdebat onbedoeld de drempel tot drugsgebruik kan verlagen.

Dit heeft drie oorzaken. Ten eerste worden aard en omvang van drugsgebruik vaak overdreven, waardoor jongeren kunnen denken dat bijna iedereen drugs gebruikt. Hierdoor kunnen zij geneigd zijn om het dan ook maar eens uit te proberen. Ten tweede worden in het debat de gezondheidsrisico’s van bepaalde drugs gebagatelliseerd waardoor jongeren gaan denken dat deze dus niet gevaarlijk zijn. Anderzijds worden risico’s soms overdreven, zijn er grote verschillen per drug en is het risico sterk afhankelijk van de mate van gebruik, kenmerken van de gebruiker en de situatie waarin wordt gebruikt. Ten slotte zien we in het debat de angst voor stigmatisering, waardoor recreatieve gebruikers nauwelijks op hun eigen verantwoordelijkheid worden aangesproken. 

Gemeenschappelijke doelen
Gemeenten moeten zich bewust zijn van de ongewenste effecten van de manier waarop het debat wordt gevoerd. Wij pleiten er daarom voor de wetenschappelijke feiten over drugsgebruik, de risico’s, de maatschappelijke schade en de aanpak van drugspreventie centraal te stellen. Dat zorgt voor nuancering en voorkomt versimpeling en polarisering van het debat.

De uitdaging is te zoeken naar gemeenschappelijke doelen, want die zijn er wel degelijk. Over de uitgangspunten van het VWS-beleid is nauwelijks discussie. Samengevat zijn deze: voorkomen is voorliggend aan behandelen, behandelen is voorliggend aan harm reduction (beperking van de gezondheidsschade) en dat laatste is er ten slotte voor iedereen bij wie voorkomen en behandeling niet van toepassing is. Daarnaast is er veel draagvlak om de bestrijding van drugscriminaliteit meer prioriteit te geven en ligt er een taak om te voorkomen dat jongeren het criminele pad op gaan. 

Over een aantal zaken blijft dan verschil van inzicht bestaan. Hier moet over gediscussieerd blijven worden, maar het zou helpen als de discussie constructief wordt gevoerd vanuit een gezamenlijke doelstelling. Dat betekent: houd het debat zo objectief mogelijk en maak het niet persoonlijk, houd je aan de feiten, overdrijf noch onderschat aard en omvang van drugsgebruik, bagatelliseer noch overdrijf de risico’s van drugsgebruik en spreek recreatieve gebruikers aan op hun verantwoordelijkheid.

Alex van Dongen is verslavingsexpert bij Novadic-Kentron. Dit artikel is tot stand gekomen met medewerking van Lex Lemmers, adviseur lokaal drugsbeleid bij het Trimbos Instituut, en Pieter Tops, bijzonder hoogleraar Ondermijningsstudies aan de Universiteit Leiden. Dit is een samenvatting van het essay Het drugsdebat maakt meer kapot dan je lief is.