De wetten in het sociaal domein geven gemeenten de opdracht breed en integraal te werk te gaan. Wat ontbreekt, is de juridische grondslag om de noodzakelijke persoonsgegevens domeinoverstijgend te delen, te verzamelen en te verwerken. De VNG is blij dat er met de Wams een wet komt die dat gaat regelen.

Gemeenten moeten zich nu in allerlei bochten wringen om mensen en gezinnen met meervoudige problematiek die ondersteuning nodig hebben vanuit verschillende wetten en/of uit andere domeinen te kunnen helpen.

Stand van zaken (1 januari 2022)

Nadat het wetsvoorstel is aangepast naar aanleiding van de reacties op de internetconsultatie, waaronder die van de VNG, heeft  de Raad van State  in november 2021 geadviseerd over het wetsvoorstel. Het Ministerie van VWS is nu bezig om het wetsvoorstel aan te passen op basis van het advies van de Raad van State. Het is nog niet duidelijk wanneer het wetsvoorstel aan de Tweede Kamer wordt aangeboden. Volgens de huidige planning wordt het wetsvoorstel op 1 januari 2023 van kracht.

Andere lopende ontwikkelingen die verband houden met de Wams zijn:

  • Opdracht BZK voor een verkennend onderzoek door Berenschot naar de mogelijke ontwikkeling van een expertiseplatform gegevensuitwisseling bij domein overstijgende problematiek op het sociaal domein en aanpalende domeinen. De opdracht zal volgens planning eind februari zijn afgerond.
  • Opdracht van BZK voor een verkennend onderzoek door Coform  naar de mogelijke opzet van een PrivacyApp voor het gehele sociaal domein, in navolging van het succes van de PrivacyApp Jeugd.
  • Opdracht BZK aan AEF voor een verdieping van het wetsvoorstel Wams door deze te verbinden aan verschillende uitvoeringspraktijken (wijkteams, onderwijs, wonen, werk en inkomen, Wvggz).

Meer informaatie

Stand van zaken (september 2021)

Gemeenten stellen vragen aan de VNG over de stand van zaken van dit wetsvoorstel en geven aan meer informatie te willen over hoe zij zich kunnen voorbereiden op de uitvoeringsconsequenties van dit wetsvoorstel. De VNG is met BZK in overleg over een implementatie- en communicatietraject voor gemeenten voor de Wams. Hieronder de stand van zaken en de verdere acties.

Waar ging de Wams ook al weer over?

Het rijk, gemeenten en andere partijen werken samen in verschillende programma’s die zich richten op de aanpak van knelpunten en dilemma’s bij de aanpak van meervoudige problematiek. Een terugkerend vraagstuk daarbij is de regeling van gegevensuitwisseling tussen partijen in het sociaal domein  en aanpalende domeinen . De aanpak van meervoudige problematiek slaagt alleen wanneer betrokken partijen onderling gegevens kunnen uitwisselen. Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens ontbreekt hiervoor op dit moment een deugdelijke wettelijke grondslag. Dit leidt tot handelingsverlegenheid ten aanzien van gegevensdeling en -verwerking waardoor de inwoners met meervoudige problematiek niet adequaat geholpen kunnen worden. Het wetsvoorstel Aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) beoogt hierin te voorzien.

Om duidelijkheid te bieden over de partijen die betrokken kunnen worden bij het onderzoek naar de problematiek van de cliënt, wordt tevens een voorstel opgesteld voor een algemene maatregel van bestuur (AMvB) met een overzicht van die partijen en hun wettelijke taken in het kader van de aanpak van meervoudige problematiek.

Daarnaast wordt met dit wetsvoorstel omwille van de duidelijkheid voorgesteld om het begrip oggz weer op te nemen in de Wmo 2015 en verankert het wetsvoorstel de taak en grondslagen voor gegevensverwerking voor gemeenten om zorg te dragen voor een meldpunt voor inwoners en professionals die zich zorgen maken over iemand in hun omgeving.

Het ministerie van BZK vervult een coördinerende rol binnen het sociaal domein en coördineert het brede project ‘UPP’ (uitwisseling persoonsgegevens en privacy) in welk verband aan het wetsvoorstel wordt gewerkt in nauwe samenwerking met de ministeries van VWS, SZW, JenV en OCW. Deze departementen treffen, in nauwe afstemming met VNG, individuele gemeenten en koepelorganisaties van aanbieders en cliënten voorbereidingen voor communicatie over en implementatie van het wetsvoorstel, en voor monitoring en evaluatie.

Het onderdeel OGGZ en meldpunt valt onder verantwoordelijkheid van VWS.

Stand van zaken wetstraject Wams en uitvoeringstoets

Het wetsvoorstel is op 19 maart 2020 in consultatie gegaan en de VNG heeft op 1 juni 2020 een reactie gegeven (zie onder 'Aandachtspunten voor het wetsvoorstel') Vervolgens heeft BZK de VNG opdracht gegeven tot het maken van een uitvoeringstoets op de Wams en op de daarin opgenomen Meldpunten niet acuut. Ook is er een Data Protection Impact Assessment (DPIA) door de Informatie Beveiligingsdienst van de VNG uitgevoerd. Een DPIA is een instrument om vooraf de privacyrisico’s van een gegevensverwerking in kaart te brengen. Op 18 juni van dit jaar zijn de definitieve rapportages van de toetsen aangeboden aan het ministerie van BZK. BZK heeft de resultaten van de onderzoeken verwerkt in het wetsvoorstel en het voorstel is tezamen met de uitvoeringstoetsen medio juli van dit jaar aangeboden aan de Raad van State. In deze fase zijn de stukken vertrouwelijk. Het advies van de Raad van State wordt in het najaar (oktober/november) verwacht.

Pas wanneer het wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gaat (naar verwachting februari 2022), zal het openbaar worden, evenals de Uitvoeringstoets. Tot die tijd kan de VNG deze documenten niet op de website plaatsen.

Zie ook:

Samenhang met andere beleidsontwikkelingen

Op 15 januari 2021 heeft het kabinet in een brief aan de Tweede Kamer gereageerd op het rapport ‘Ongekend Onrecht’ van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (verder: POK). In deze brief kondigt het kabinet onder andere maatregelen aan om de dienstverlening bij de overheid te versterken. Gemeenten krijgen hiervoor voor de komende 6 jaar € 150 miljoen per jaar extra. Momenteel worden tussen de VNG, het ministerie van BZK en het ministerie afspraken gemaakt over de inzet van deze middelen. De VNG heeft een bestedingsplan gemaakt met acht actielijnen. Twee actielijnen hebben een relatie met de invoering van de Wams.  Actielijn 4 Versterking ondersteuning wijkteams heeft tot doel de toegang van cliënten tot de gemeentelijke dienstverlening  en ondersteuning stap voor stap structureel te verbeteren.  Actielijn 6 Impuls integraal werken heeft tot doel de basis voor integrale dienstverlening op orde te brengen, in combinatie met de ontwikkeling van effectieve dienstverleningsconcepten en professionalisering. Integraal werken is een voorwaarde voor goede dienstverlening en een voorwaarde om de WAMS goed te laten landen in de gemeentelijke uitvoeringspraktijk.

De actielijnen zijn benoemd en beschreven en worden in de komende periode verder uitgewerkt.

Heeft u vragen neemt u dan contact op Linda Hazenkamp via Linda.Hazenkamp@vng.nl

Aandachtspunten voor het wetsvoorstel

Het wetsvoorstel Aanpak meervoudige problematiek in het sociaal domein (Wams) verankert wettelijk de coördinerende taak van het college van B en W en de daarvoor benodigde domeinoverstijgende verzameling, verwerking en deling van noodzakelijke persoonsgegevens. De VNG ziet kansen in het wetsontwerp, we hebben nog wel een aantal aandachtspunten die we toelichten in onze reactie op het concept-wetsvoorstel:

  • Er is ruimte nodig voor eigen een gemeentelijke invulling.
  • Gemeenten hebben behoefte aan meer toelichting over de status en inhoud van het z.g. werkplan.
  • Het wetsvoorstel geeft wel een duiding van wat meervoudige problematiek kan zijn maar werkt dit niet uit.
  • Meldfuncties moeten zoveel mogelijk met elkaar verbonden moeten zijn.
  • Als er in een gezin van een cliënt sprake is van meervoudige problematiek maar die cliënt weigert medewerking, is die constatering dan voldoende om toch een werkplan op te stellen waaruit voorzieningen voor de andere gezinsleden volgen? Dat wordt niet duidelijk ;
  • Er is een een uitvoeringstoets nodig naar de consequenties van het wetsvoorstel de uitvoeringspraktijk bij gemeenten. Als blijkt dat gemeenten niet zonder extra kosten en inspanning aan de opdrachten in de wet kan voldoen, dan is artikel 2 van de Financiële verhoudingswet van toepassing en moeten gemeenten hiervoor extra middelen krijgen. 
  • Het wetsvoorstel noemt weliswaar de Wet politiegegevens (Wpg), de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (Wgs), het wetsvoorstel bevordering samenwerking en rechtmatige zorg, en het wetsvoorstel persoonsgerichte aanpak en meldingen over radicalisering en terroristische activiteiten, maar het wordt niet duidelijk hoe deze wetten/wetsvoorstellen zich verhouden tot de Wams.

Communicatie en knelpunten

Communicatie over deze wet richting inwoners is van belang, we vragen het rijk om gemeenten hier tijdig over te berichten. Bovendien zijn er domeinen/beleidsonderwerpen die buiten het wetsvoorstel zijn gehouden waar gemeenten wel knelpunten ervaren en meer handvatten willen. Zie voor meer informatie hierover onze reactie.

Meer informatie