Raadgever Open data en open overheidsinformatie

De gemeente beschikt over veel informatie: verslagen, brieven, gegevens over voorzieningen enzovoorts. Ze moet bewust met die informatie omgaan en zorgen dat openbare gegevens voor iedereen zijn te raadplegen. Transparantie is essentieel voor het vertrouwen in de overheid en een pijler van de rechtsstaat. Open data zijn ook in economisch opzicht belangrijk. Het vrijgeven van open data maakt het mogelijk dat derden toepassingen en apps ontwikkelen om de informatie te ontsluiten. Door het koppelen van databases wordt het mogelijk om nieuwe en bruikbare kennis te construeren. De overheid gebruikt die koppelingen zelf ook om ontwikkelingen te kunnen sturen en om dienstverlening aan burgers te verbeteren. Het economisch belang dat is gemoeid met open data, bedraagt volgens de Nationale Denktank Big Data (2014) 18 miljard euro per jaar.

Wet hergebruik overheidsinformatie

Gemeenten zijn verplicht om in te gaan op verzoeken van burgers, bedrijven en onderzoeksinstellingen om informatie beschikbaar te maken, zodanig dat die kan worden hergebruikt. Het betreft enkel informatie waarop geen intellectuele rechten van derden berusten en/of persoonsgegevensbescherming van toepassing is. Deze informatie moet in een machinaal leesbaar format beschikbaar worden gesteld voor hergebruik. Deze verplichting staat in de Wet hergebruik overheidsinformatie (Who). Hierin is de Europese richtlijn hergebruik overheidsinformatie (2013/37/EU) geïmplementeerd.

Actief open data aanbieden

Gemeenten kunnen via de gemeentelijke website actief open data aanbieden. Daarmee is de samenleving gediend, en het aantal Who-verzoeken wordt beperkt. Voor de gemeenteraad is het relevant te controleren of er beleid is voor open data. Welke data worden aangeboden? Staan deze op de “high value datalist” van VNG Realisatie, de lijst van de meest gevraagde data? Sluit het aanbod aan bij behoeften van doelgroepen en hergebruikers? Is er een reden waarom bepaalde data niet actief openbaar worden gemaakt? Worden de data in een machine-leesbaar en herbruikbaar format aangeboden? Worden de open data ook via landelijke platforms zoals data.overheid.nl aangeboden?

Uniforme standaarden

Voor afnemers wordt het interessant om data te gebruiken wanneer datasets vindbaar zijn, gelijk zijn qua vorm en inhoud en een groot volume hebben. In samenwerking met diverse gemeenten probeert VNG Realisatie te komen tot een gestandaardiseerde set van afspraken over de inhoud, context en techniek van de datasets. Gestandaardiseerde datasets zijn beter uit te wisselen, zowel binnen de gemeente als met externen. Daarnaast kunnen gestandaardiseerde datasets gestapeld worden, waardoor voor hergebruikers een grotere dekking ontstaat. Is de gemeente aangesloten bij deze ontwikkeling?

Open Raadsinformatie

In de documenten van de gemeenteraad zoals verslagen, moties en besluiten is een schat aan informatie te vinden. Door verschillen in publicatie en metadatering tussen gemeenten is raadsinformatie echter beperkt te doorzoeken, vergelijkbaar en opnieuw te gebruiken. Om hiervoor een oplossing te vinden, werkt VNG Realisatie aan het project Open Raadsinformatie. Er wordt een standaard ontwikkeld waardoor leveranciers van elektronische raadsinformatiesystemen dezelfde taal gaan spreken en raadsinformatie uitwisselbaar en vergelijkbaar wordt, zodat hergebruikers ermee aan de slag kunnen. Doel is om in 2018 een standaard te realiseren en te bevorderen dat deze wordt gebruikt. Eind 2017 hebben al 100 gemeenten zich bij dit project aangesloten.

Als raadslid kunt u controleren en bevorderen dat de gemeente en de griffie meedoen aan dit project en de standaard hanteren. Hiermee kunnen hergebruikers toepassingen maken die raadsinformatie beter doorzoekbaar maken of toegankelijk maken. In februari 2018 komt bijvoorbeeld de app WaarOverheid beschikbaar die met behulp van slimme algoritmes raadsinformatie van deelnemende gemeenten automatisch op buurt- en wijkniveau op de kaart visualiseert.

Elektronische bekendmaking

Gemeenten zijn verplicht om algemene regels en besluiten elektronisch bekend te maken en in geconsolideerde vorm beschikbaar te stellen. Dit is een service voor burgers die past in de e-dienstverleningsstrategie van een gemeente. Naast het elektronisch bekendmaken worden besluiten en regels vaak bekend gemaakt via publicatie in papieren huis-aan-huis bladen. Als raadslid controleert u of de gemeente alle regelgeving elektronisch heeft bekendgemaakt, zodat ze ook echt wettelijk van kracht zijn. Verder weegt u af of elektronische publicatie volstaat of dat de gemeente daarnaast ook via de huis-aan-huisbladen blijft publiceren, bijvoorbeeld om bepaalde doelgroepen te bereiken die niet zo thuis zijn in de digitale media. Worden inwoners ook digitaal op berichten geattendeerd? Heeft de bibliotheek een cursusaanbod digitale vaardigheden?

Decentrale Regelgeving en Officiële Publicaties

De meeste gemeenten benutten de Gemeenschappelijke Voorziening Officiële Publicaties (GVOP) om hun regelgeving en andere formele besluiten rechtsgeldig bekend te maken op Overheid.nl en officielebekendmakingen.nl. En zij gebruiken de Centrale Voorziening Decentrale Regelgeving (CVDR) voor publicatie van geconsolideerde regelgeving. In 2018 zal Decentrale Regelgeving en Officiële Publicaties (DROP) de GVOP en de CVDR vervangen in één geïntegreerde applicatie. Het gebruik daarvan wordt in de toekomst wettelijk verplicht.

Open overheidsinformatie

Kijk ook naar overheidsdocumentatie in het algemeen. Door informatie actief openbaar te maken, kan op de kosten van behandeling van verzoeken in het kader van de Wet openbaarheid bestuur worden bespaard. Dit is in lijn met wettelijke ontwikkelingen. Het initiatiefwetsvoorstel open overheid (Woo) beoogt actieve openbaarmaking en transparantie te stimuleren. Het nieuwe kabinet heeft in het kader van het regeerakkoord aangegeven te onderzoeken hoe de verruiming van openheid zoals het wetsvoorstel bepleit, gestalte kan krijgen zonder hoge kosten voor de organisatie en uitvoering. Dit duidt erop dat wordt gezocht naar een minder kostbaar en daarmee beter uitvoerbaar alternatief voor de Woo. Maakt de gemeente overheidsinformatie actief openbaar door publicatie op de website? Ook door archieven vroegtijdig over te brengen naar de archiefbewaarplaats, waar ze openbaar zijn in te zien, kan openheid worden gestimuleerd. Voert het college hierin een gericht beleid?

Datagedreven sturing

Niet alleen overheden genereren data, ook bedrijven, onderzoekers en burgers doen dat. Al die partijen maken graag gebruik van elkaars data. Data zijn ook voor de gemeente zelf van belang, om trends en ontwikkelingen te analyseren en voor beleidsontwikkeling in te zetten. Datagedreven sturing is gebaseerd op het systematisch verzamelen, beheren, analyseren en interpreteren van data. Op grond daarvan kan men komen tot beter inzicht in maatschappelijke opgaven.

Dit beleid is nog sterk in ontwikkeling; via experimenten worden de mogelijkheden verkend en de juridische en ethische grenzen afgetast. Een voorbeeld is de gemeente ’s-Hertogenbosch die gebruik maakt van data op het gebied van re-integratie in de arbeidsmarkt om de kans te voorspellen dat een uitkeringsgerechtigde een vaste baan krijgt. In het ‘SensHagen’-project in Zwolle wordt ervaring opgedaan met burgers die zelf luchtkwaliteit, neerslag, verdamping, hitte en wind meten. Het RIVM, de Universiteit Twente en het KNMI denken mee over de sensoren die hiervoor kunnen worden ingezet en de reguleringsvraag dringt steeds vaker door in de politieke arena’s.

Smart cities

Onder de vlag ‘Smart Cities’ zetten wereldwijd lokale overheden integrale en datagedreven oplossingen in om de leefbaarheid, kwaliteit en concurrentiekracht van de stad te verbeteren. De Nederlandse Smart City Strategie moedigt gemeenten en regio’s aan om, samen met maatschappelijke partners en het bedrijfsleven, een eigen strategie te ontwikkelen die gebruik maakt van Smart oplossingen. Zo wordt informatietechnologie en de data uit virtueel verbonden systemen (Internet of Things) gebruikt voor sturing. In het uitgaanscentrum in Eindhoven worden met behulp van sensoren, camera’s en andere meetinstrumenten gegevens over het publiek verzameld om interventies te plannen om een veiligere straat met minder overlast te creëren.

Wat kunt u doen als raadslid?

Als raadslid kunt u stimuleren dat uw gemeente aan de slag gaat met datagedreven sturing. Sluit de gemeente in haar dienstverlening en eigen organisatie genoeg aan bij de maatschappelijke ontwikkelingen wat betreft data en technologie? Heeft de gemeente experimenten opgezet om te leren werken met data? Zoekt de gemeente ondersteuning bij de Verkenning Datalab van VNG/VNG Realisatie? Zijn succesvolle experimenten breder geïmplementeerd? Worden ook burgers betrokken bij dataprojecten?

Daarnaast controleert u het beleid op de uitvoering. Met datatechniek kunnen veel gegevens worden verzameld, ook over personen. Dat geeft kansen voor maatwerk-dienstverlening, maar hoe ver ga je in deze vorm van profilering? Datagedreven beleid vraagt ook om bijzondere aandacht om het eigenaarschap, toegang, beveiliging en gebruik van data.

Meer informatie