Belastinggebied

Informatie voor raadsleden

Belastinggebied toegelicht

Voor de uitvoering van overheidstaken is geld nodig. Gemeenten krijgen dit geld voor een belangrijk deel van de Rijksoverheid. Maar gemeenten ontvangen ook zelf geld van burgers en bedrijven. Het geld dat burgers en bedrijven aan de gemeente moeten betalen zonder dat zij daar een aanwijsbare tegenprestatie voor ontvangen, noemt men belastingen. De landelijke opbrengst van deze belastingen, exclusief de belastingen waarvoor wel een aanwijsbare tegenprestatie wordt gevraagd, is voor 2017 begroot op € 5,3 miljard. Dat is ruim 55% van de gemeentelijke inkomsten uit heffingen en 9,3% van de gemeentelijke inkomsten.

Gesloten belastingstelsel

Het geheel aan mogelijkheden voor gemeenten om belastingen te heffen, noemt men ook wel het belastinggebied. In tegenstelling tot bijvoorbeeld België, zijn Nederlandse gemeenten niet volledig vrij in de keuze van hun belastingen. Alleen belastingen die in de wet zijn genoemd, kunnen door gemeenten worden geheven. Dit wordt ook wel een gesloten belastingstelsel genoemd (artikel 132, lid 6, Grondwet).

Erkenning gemeentelijk belastinggebied

Het Europees Handvest voor de lokale autonomie geeft decentrale overheden expliciet de mogelijkheid om eigen inkomsten te krijgen. In de Nederlandse Grondwet is vastgelegd dat gemeenten belasting mogen heffen om aan deze inkomsten te komen.

Meer informatie

Functies belastinggebied

Het belangrijkste doel van belastingheffing is het bijeenbrengen van geld voor de uitvoering van gemeentelijke taken. Ook vormt de belastingheffing één van de pijlers van onze democratische rechtsstaat, want:

  • een gemeentelijk belastinggebied biedt de gemeenteraad de mogelijkheid om de verdeling tussen inkomsten en uitgaven af te stemmen op plaatselijke voorkeuren
  • een eigen belastinggebied geeft de gemeenteraad de mogelijkheid verantwoording af te leggen over financiële keuzes en een financiële buffer op te bouwen.

Daarnaast zal de verplichting om financieel bij te dragen aan de activiteiten van de gemeente, de betrokkenheid van burgers bij die gemeente vergroten.

Gemeenteraad spil bij belastinggebied

De gemeenteraad vervult een cruciale rol bij de omvang en inrichting van het belastinggebied in de gemeente:

  • de gemeenteraad stelt naast de begroting ook de belastingverordeningen vast. Daarmee maakt de gemeenteraad keuzes over de gewenste belastingopbrengsten, de te heffen belastingen en de uitwerking van die belastingen
  • de gemeenteraad speelt een rol bij de publieke voorlichting over de belastingheffing. Raadsleden kunnen aan burgers en bedrijven uitleggen waarom bepaalde keuzes in de gemeenteraad zijn gemaakt, of waaraan de gemeenteraad de belastingopbrengsten wil besteden
  • bij de tussentijdse rapportages en bij de jaarrekening heeft de gemeenteraad een controlerende rol. De gemeenteraad gaat dan na of de opbrengsten zijn gerealiseerd en de beoogde doelen zijn bereikt.

Gemeentelijke inkomsten

Gemeenten krijgen hun inkomsten vooral van de rijksoverheid in de vorm een algemene uitkering uit het gemeentefonds. Daarnaast krijgen gemeenten voor specifieke taken geld van de Rijksoverheid. Eigen inkomsten krijgen gemeenten uit belastingen en uit andere inkomstenbronnen zoals grondverkopen of uitkeringen van overheidsbedrijven.


Tabel herkomst gemeentelijke inkomsten

  2014 2015 2016 2017
Totaal bedrag € 59,4 miljard € 65,0 miljard € 56,9 miljard € 57,2 miljard
Gemeentefonds 31,46% 43,14% 47,87% 47,29%
Specifieke uitkeringen 15,80% 9,56% 11,00% 11,23%
OZB 5,96% 5,67% 6,95% 7,03%
Overige belastingen 1,85% 1,84% 2,08% 2,26%
Retributies 6,76% 6,34% 7,25% 7,42%
Bouwgrondexploitatie 9,14% 9,22% 6,94% 5,62%
Onttrekkingen reserves 11,85% 10,39% 5,68% 5,76%
Overige middelen 17,17% 13,84% 12,23% 13,37%

 

Gemeentelijke belastingopbrengsten

De totale opbrengst uit gemeentelijke belastingen en retributies (rechten en leges) is voor 2018 begroot op € 9,7 miljard (bron: CBS). De gemeentelijke belastingen vormen dus een cruciale inkomstenbron voor gemeenten.

In verhouding tot de totale opbrengsten uit belastingen, is de lastendruk van de gemeentelijke belastingen relatief klein. In 2017 werd in Nederland ruim € 180 miljard aan belastingen geheven. Hiervan ging ruim 94% naar het Rijk, 3% naar gemeenten en 2% naar provincies en waterschappen.