Na het indienen van een capaciteitsverzoek en prioriteringsaanvraag ontvangen gemeenten van de netbeheerder een offerte voor een aanbetaling voor de te maken aansluitkosten en de wachtrijpositie. De offertes voor de aanvragen van Eerder aanvragen worden begin volgend jaar verwacht. Op deze pagina staat hoe gemeenten hiermee moeten omgaan en wat zij moeten voorbereiden.
Toezeggingen door het rijk
Netbeheerders hebben bij de uitwerking van de werkwijze aangegeven dat zij een aanbetaling vragen aan gemeenten voor de wachtrijpositie en voor de netaansluiting. De VNG heeft vanaf het moment dat dit kenbaar is gemaakt zich ingezet om de eis van deze betalingsverplichting uit de offerte te krijgen, omdat dit leidt tot extra administratieve lasten voor gemeenten.
Mede door de lobby van de VNG, is er in de zomer van 2026 in een bestuurlijk overleg (met onder meer de ministeries van EZK en BZK, IPO en Netbeheer Nederland) besloten dat er een alternatief voor de aanbetalingsregeling wordt uitgewerkt. De partijen hebben toegezegd dat de uiteindelijke aanbetalingskosten niet voor rekening van gemeenten mogen komen.
De VNG heeft tijdens het laatste bestuurlijk overleg van 25 september 2026 opnieuw bij het ministerie van EZK aangedrongen op duidelijkheid hoe dit alternatief eruit gaat zien. Hierop heeft de staatssecretaris de volgende toezeggingen gedaan:
- Er komt een alternatief voor de aanbetalingssystematiek voor gemeenten. Voor de uitwerking van dat alternatief is echter tijd nodig.
- De facturen die gemeenten gaan ontvangen voor de betaling, worden pas per 1 oktober 2027 verstuurd, zodat in de tussentijd een alternatief kan worden uitgewerkt waarbij ook de bredere vormgeving van aanbetalingssystematiek wordt betrokken.
- Mocht dit alternatief om wat voor reden dan ook onvoldoende uitkomst bieden, dan kan de gemeente tot 1 oktober 2027 de offerte kosteloos annuleren. Dat betekent wel dat daarmee de aanvraag komt te vervallen.
Deze afspraken zijn bevestigd in de Kamerbrief over Eerder aanvragen van 29 september 2026.
Toezegging door netbeheerders
Wat betreft de waarborg ‘kosteloos annuleren’ is de netbeheerders gevraagd te expliciteren dat gemeenten kosteloos afstand kunnen doen van een aanvraag en getekende offerte zodat voor gemeenten geen materiële aanbetalingsplicht ontstaat. Een brief hierover van de netbeheerders is onderdeel van de Kamerbrief.
Voorziening van € 5 miljoen
Voor schrijnende situaties bij kleinere gemeenten, die onbedoeld toch in een onvoorziene situatie komen als gevolg van het tekenen van de offerte, zonder dat een andere partij daarin kan voorzien, wordt een voorziening van maximaal € 5 miljoen door het rijk ingesteld. Dat geldt voor situaties waarbij deze gemeenten als gevolg van de aanbetalingsplicht in de offerte te maken krijgen met onredelijke of onbillijke gevolgen en woningbouwprojecten geen doorgang kunnen vinden. Deze voorziening wordt de komende periode vormgegeven, parallel aan het traject voor een alternatief voor betaling.
Wat betekent dit voor gemeenten
Stap 1 De gemeente dient een aanvraag voor transportcapaciteit in vanaf 1 oktober 2026.
Stap 2 De gemeente ontvangt na het indienen van de aanvraag een offerte van de netbeheerder rond het eerste kwartaal van 2027.
Stap 3 De gemeente moet deze offerte zo spoedig mogelijk ondertekenen en gaat daarmee een betalingsverplichting aan. Als de offerte niet wordt ondertekend, dan komt de aanvraag niet op de wachtlijst. Ook als de aanvraag niet wordt geaccepteerd of als er geen ruimte is, moet de factuur worden betaald.
Stap 4 De gemeente moet deze betalingsverplichting waar nodig in de financiële en bestuurlijke besluitvorming voorbereiden, bijvoorbeeld rond de begroting, balansmutaties en mandatering. Zie de website van de commissie BBV voor meer informatie over hoe in te boeken en hoe om te gaan met eventuele rentekosten.
Het uitgangspunt blijft dat het rijk zijn toezegging nakomt en de uiteindelijke kosten van de aanbetaling niet voor rekening komen van de gemeente.
Moeten gemeenten dit betalen?
Nee, maar dan vervalt de aanvraag voor prioritering en de transportcapaciteitsaanvraag. Gemeenten hebben sinds 1 juli geen ander alternatief om voorrang te krijgen bij de aanvraag van transportcapaciteit voor nieuwbouwwoningen. Vanuit het maatschappelijk belang voor de bouw van nieuwe woningen, heeft de VNG volop ingezet om te komen tot een uitvoerbare werkwijze. Helaas is het niet gelukt om alle uitvoerings-, financiële en juridische obstakels naar tevredenheid weg te nemen.