Netcongestie – het gebrek aan ruimte op het elektriciteitsnet – belemmert steeds vaker gemeentelijke projecten zoals woningbouw, verduurzaming en gebiedsontwikkeling. Met online sessies informeren we gemeenten over wat netcongestie en het prioriteringskader voor hen betekenen.
In maart en april 2026 organiseren we enkele online inloopspreekuren over netcongestie en prioriteringskader. Informatie uit eerdere online sessies vindt u hieronder.
Webinar 3 maart 2026
Dit webinar geeft inzicht in actuele ontwikkelingen, met sprekers van ACM, Netbeheer Nederland, VNG en ministeries, en een gemeentelijke casus. U krijgt praktische handvatten en een duidelijk beeld van:
- de gevolgen van netcongestie voor gemeentelijke opgaven in energie, woningbouw en infrastructuur
- het maatschappelijk prioriteringskader van ACM: hoe werkt het toewijzen van netcapaciteit, en welke criteria bepalen of projecten voorrang krijgen?
- mogelijkheden voor gemeenten om vroeg in het proces capaciteit aan te vragen
- hoe verschillende overheidslagen, netbeheerders en belangenorganisaties kijken naar oplossingen
- ervaringen uit de praktijk
Kijk het webinar terug:
Online informatiebijeenkomst 13 november 2025
Tijdens deze online sessie over het nieuwe prioriteringskader hebben gemeenten vragen gesteld in de chat. De antwoorden, gebaseerd op de op dat moment bekende informatie, vindt u hieronder.
Wordt netbewust een harde voorwaarde om prioriteit aan te kunnen vragen?
Nee, op basis van de huidige ACM-regels is 'netbewust' geen harde algemene voorwaarde om prioriteit te krijgen. Het is aan de gemeente om dit soort regels te stellen.
Netbewuste bouw is wel verstandig. Door netbewust te bouwen, kunnen wijken worden gebouwd die het net minder belasten, waardoor er meer woningen gebouwd kunnen worden, de ontwikkeling beter valt in te passen en meer ruimte overblijft voor andere ontwikkelingen in dezelfde omgeving. Denk aan hoogwaardigere isolatie en ventilatiesystemen (met warmteterugwinning), en zoveel mogelijk gebruik maken van bodemwarmte. Op de Woontop 2024 heeft de minister van VRO afspraken gemaakt met de sector om netbewust bouwen te stimuleren.
Komt er een verschil in wegingen binnen een categorie als een aanvraag weinig of veel doet om de aansluiting te verlagen of netontlastend te maken?
Nee, binnen een prioriteitscategorie wordt geen onderscheid gemaakt op basis van hoe 'netontlastend' of 'netbewust' een project is. Congestieverzachters zijn wel een aparte categorie voor prioriteit.
Los van het prioriteringskader is netbewust gedrag natuurlijk wenselijk. Hierdoor kan er namelijk meer, ondanks congestie.
Hoe gaat die wachtrij er precies uitzien? Komen kleinverbruikers die nu nog niet op de wachtlijst staan, straks (indien er een bestaande wachtlijst is) achteraan op deze wachtlijst? En hoe verhoudt zich dit tot het prioriteringskader?
Op dit moment komen er nog geen kleinverbruikers op een wachtlijst. Alle kleinverbruikers worden nu nog aangesloten. Op 1 juli 2026 gaat de overgangsperiode in. De gereserveerde ruimte is dan alleen nog beschikbaar voor prioritaire partijen, waaronder woningbouw. Niet-prioritaire partijen, zowel kleinverbruik (KV) als grootverbruik (GV), komen vanaf dat moment op de wachtrij. En KV-aanvragen komen op basis van aanvraagdatum achter de GV aanvragen die nu op de wachtlijst staan.
Het voelt alsof het verschil tussen puur woningen kunnen bouwen, en leefbare wijken kunnen bouwen, niet gezien wordt. Alleen maar woningen kunnen aansluiten maar geen winkels en laadpalen is geen houdbare strategie.
Netcongestie zorgt ervoor dat niet alles kan en er dus gekozen moet worden. Transportcapaciteit is schaars en op betekent op. Via het prioriteringskader is er op beperkte schaal ruimte voor kleinschalige onlosmakelijk verbonden activiteiten bij woningbouw. Dit kunnen bijvoorbeeld maatschappelijke en/of commerciële functies zijn in de ‘plint’ van een gebouw, zoals een buurthuis, bibliotheek, supermarkt, café en/of zorgpraktijk.
De overgangssituatie zorgt ervoor dat de gereserveerde ruimte niet in een keer wordt vrijgegeven. Netbeheerders en het rijk zijn ondertussen druk bezig met uitbreidingen, versterkingen en flexibilisering van het net. Hierdoor moet congestie stapsgewijs verminderd worden, waardoor nieuwe ruimte ontstaat en aansluitingen weer mogelijk worden.
Een woonwijk bestaat uit veel meer dan woningen (voorzieningen, horeca in de plant, woon-werklocaties, laadpalen etc. ) - waar reserveren netbeheerders voor?
Netbeheerders reserveren nu ruimte voor alle kleinverbruikaansluitingen, dit komt vooral neer op woningen, verduurzaming door kleinverbruikers, laadpalen en basisvoorzieningen. Voor grootverbruikaansluiting reserveren netbeheerders niet. Het dus van groot belang tijdig te plannen en aan te vragen. En in de nieuwe werkwijze eventueel prioriteit aan te vragen indien van toepassing.
Er is momenteel alleen congestie afgekondigd voor grootverbruik, en niet voor kleinverbruik. Klopt het dat het prioriteringskader momenteel niet van toepassing is op kleinverbruik (daar is geen congestie voor afgekondigd).
Het prioriteringskader zelf maakt geen onderscheid tussen groot- en kleinverbruik. Het kijkt alleen naar prioriteitscategorieën en maatschappelijke relevantie. De grootte van een aansluiting zegt namelijk niets over de maatschappelijke functie van de partij die hem gebruikt.
Waarom het nu alleen voor grootverbruik geldt: netbeheerders hebben ervoor gekozen om capaciteit voor kleinverbruik te reserveren. Hierdoor komt kleinverbruik nog niet op de wachtlijst. Grootverbruikers wachten al wel. Dit betekent bijvoorbeeld dat een ziekenhuis in de wachtrij staat, maar er nog wel commerciële laadpalen worden gerealiseerd.
Kortom: het kader is neutraal, maar door het beleidsmatig reserveren voor KV staan nu alleen grootverbruikers op de wachtlijst. Het beleid om ruimte te reserveren voor KV wordt afgebouwd, waarna er een nieuwe werkwijze gaat gelden. KV komt vanaf dat moment ook op de wachtlijst, waarna wel prioriteit kan worden aangevraagd volgens de categorieën van het prioriteringskader.
Wat is er nodig voor het eerder aanvragen en het aanvragen van prioriteit? Een huisnummerbesluit? Wat is de bewijslast?
Dit wordt momenteel uitgewerkt. Netbeheerders, de ministeries van Klimaat en Groene Groei en van Volkshuisvestiging en Ruimtelijke Ordening, ACM en IPO en de VNG spreken over de nieuwe werkwijze van eerder aanvragen voor woningbouw en onderwijs. De nieuwe werkwijze zal in lijn zijn met de uitgangspunten van het non-discriminatoir, objectief en transparant toekennen van transportcapaciteit. De prioritaire status van woningbouw wordt hierin geborgd.
Het is in de nieuwe werkwijze belangrijk dat ook prioritaire kleinverbruikers zoals woningbouwprojecten en scholen tijdig worden gemeld bij de netbeheerder en zij zowel transportvermogen als prioriteit aanvragen. Dit eerder aanvragen van vermogen en prioriteit is niet alleen voor netbeheerders een nieuwe werkwijze, maar ook voor gemeenten en projectontwikkelaars. Zij krijgen daarom tijd om zich aan te passen aan deze nieuwe werkwijze en worden betrokken bij de uitwerking van het genoemde proces tot eerder aanvragen. De gereserveerde ruimte wordt daarom ook niet direct na 1 juli 2026 aan alle partijen op de wachtrij vrijgegeven door de netbeheerders, maar wordt stapsgewijs beschikbaar gesteld; eerst alleen aan partijen met prioriteit. Dit is noodzakelijk voor een zorgvuldige overgang naar de nieuwe werkwijze.
Ben je als gemeente de enige partij die projecten kan aanvragen? Of zijn er ook andere aanvraag- en lobby lijntjes?
Elke klant kan een aanvraag doen bij de netbeheerder. Een aanvraag specifiek voor woningbouw of een school, kan zowel door gemeente als een door de gemeente gemachtigde projectontwikkelaar worden ingediend bij de netbeheerder.
Hoe borgen we gelijke toegang voor grootverbruikers en kleinverbruikers tot flexibiliteitsoplossingen zoals als congestieverzachter en alternatieve transportrechten (waaronder GTO)?
Het prioriteringskader van de ACM maakt geen onderscheid tussen grootverbruikers en kleinverbruikers. Beiden kunnen dus prioriteit aanvragen als bijvoorbeeld congestieverzachter. Alternatieve transportrechten / GTO worden toegekend op basis van project- of aansluitingscriteria.
Qua netbewuste nieuwbouw: jullie gaven aan dat gemeenten daarop moeten sturen, maar ook dat dit op stationsniveau zou kunnen (meerdere overheden). Wat adviseren jullie concreet? Want hoe duidelijker en meer dat gedaan wordt, hoe langer we met de beschikbare capaciteit uit kunnen.
Door netbewust te bouwen, kunnen wijken worden gebouwd die het net minder belasten, waardoor er meer kan en de ontwikkeling beter valt in te passen en er meer ruimte overblijft voor andere ontwikkelingen in dezelfde omgeving. Denk hierbij aan hoogwaardigere isolatie en ventilatiesystemen (met warmteterugwinning), en zoveel mogelijk gebruik maken van bodemwarmte.
Op de Woontop 2024 heeft de minister van VRO afspraken gemaakt met de sector om netbewust bouwen te stimuleren. Onderdeel van deze afspraken is ook om netbewust bouwen verder op te schalen. De mogelijkheden hiervoor worden in kaart gebracht. De provincies Flevoland, Gelderland en Utrecht werken ook aan de mogelijkheid om netbewuste nieuwbouw te kunnen normeren.
Welke mogelijkheden biedt de Omgevingswet om eisen rond netbewuste nieuwbouw, een lage transportcapaciteit of te leveren flexibiliteit op te nemen?
Op de Woontop 2024 heeft de minister van VRO afspraken gemaakt met de sector om netbewust bouwen in de provincies Gelderland en Utrecht te stimuleren. Onderdeel van deze afspraken is ook om netbewust bouwen verder op te schalen. De mogelijkheden hiervoor worden in kaart gebracht. Hierbij wordt ook expliciet gekeken naar de juridische mogelijkheden onder de huidige wetgeving, zoals de Omgevingswet.