Raadgever Verkiezingen en de benoeming van het college

Wat zijn de belangrijke momenten rond de raadsverkiezingen van 2018? Wat zijn de aandachtspunten rond de benoeming van het college?

De raadsverkiezingen zelf (de stemming) is zoals bekend op 21 maart. Andere belangrijke momenten zijn het vaststellen van de uitslag, de benoemdverklaring, het aannemen van de benoeming, het onderzoek van de geloofsbrieven, en de installatie. In deze raadgever vindt u hoe dat straks gaat, na de verkiezingen.

Belangrijke momenten rond de raadverkiezingen

De gemeenteraadsverkiezingen zijn op 21 maart 2018. Na de stemming stelt het hoofdstembureau de uitslag vast op vrijdag 23 maart 2018 om 10 uur. De gekozen raadsleden zijn daarmee benoemd, maar ze zijn dan nog niet in functie. De dag na de vaststelling van de uitslag krijgen degenen die zijn gekozen een kennisgeving van de voorzitter van het centraal stembureau. Ze ontvangen die op vrijdag 23 maart of maandag 25 maart. Op 21 november 2018 zijn er herindelingsverkiezingen in 37 gemeenten. 

 

Benoeming aanvaarden

De gekozen kandidaten moeten hun benoeming uiterlijk op de tiende dag na dagtekening van de kennisgeving aanvaarden. Dat doen ze met een brief aan de raad, met daarbij gevoegd documenten waaruit blijkt dat ze voldoen aan de vereisten van het raadslidmaatschap. Dit komt erop neer dat de benoemde tot en met dinsdag 3 april de tijd heeft voor het aannemen van zijn benoeming. Als de kennisgeving op maandag 25 maart is gedagtekend dan heeft de benoemde de tijd tot en met donderdag 5 april. In de praktijk zullen de meeste raadsleden hun benoeming onmiddellijk accepteren en de benodigde stukken overleggen (zie hieronder).

Geloofsbrieven

De raad in oude samenstelling onderzoekt van de nieuw gekozen raadsleden of zij kunnen worden toegelaten tot de raad. Dit is het onderzoek van de geloofsbrieven. De oude raad heeft daarvoor de tijd tot en met 28 maart 2018. Dit is een dag voor de oude raad aftreedt. In de Kieswet staat dat de oude raad na verkiezingen aftreedt op de donderdag tussen 23 en 29 maart. In 2018 is dit op donderdag 29 maart. Dat houdt in dat de oude raad tot en met 28 maart, 0.00 uur, in functie is. De raad toetst de geloofsbrieven van de gekozenen aan de hand van de criteria in de Gemeentewet zoals het woonplaatsvereiste en onverenigbare andere betrekkingen (bijvoorbeeld het ambtenaarschap bij dezelfde gemeente).

De nieuwe raad treedt aan op de eerste dag na het aftreden van de oude raad, dat wil zeggen op 29 maart. Dit is zo bepaald in de Gemeentewet. In 2018 valt Witte donderdag op 29 maart, maar dat is geen algemeen erkende feestdag. Er is daarom geen wettelijk beletsel om op die dag te vergaderen.

Een raadslid kan zijn functie pas uitoefenen na de beëdiging, daarom worden de toegelaten leden in die eerste vergadering van de raad in nieuwe samenstelling beëdigd. Raadsleden die op 29 maart nog niet zijn toegelaten tot de raad en raadsleden die verhinderd zijn op 29 maart, kunnen in een latere vergadering worden beëdigd. Tot dit is gebeurd blijft hun zetel leeg. Het is belang dat benoemde raadsleden hun functie zo snel mogelijk aanvaarden zodat ook snel over hun toelating kan worden beslist.

Benoeming van het college

In de Gemeentewet (niet de Kieswet) staan bepalingen over de benoeming van het college. In de eerste plaats dat de raad het college benoemt. Verder bepaalt de Gemeentewet dat de burgemeester moet worden geïnformeerd over de uitkomsten van de college-onderhandelingen. Hij wordt in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over voorstellen ten behoeve van het collegeprogramma kenbaar te maken.

Geen termijn

De Gemeentewet geeft geen termijn voor de benoeming van het college. De vraag wanneer een nieuw college tot stand komt is aan de lokale politiek zelf. In de tussenliggende periode blijven de zittende wethouders in functie totdat de raad ten minste de helft van het nieuwe college heeft benoemd, en die benoemingen zijn aanvaard. Zittende wethouders treden af als ten minste de helft van het in de Gemeentewet bepaalde aantal (nieuwe) wethouders is benoemd, en de benoemingen zijn aangenomen. Als zoveel wethouders ontslag nemen of worden ontslagen dat het aantal onder de helft van het bepaalde aantal wethouders zakt, dan treedt de burgemeester in de plaats van het college. Die kans is groter bij een zeer langdurige formatie. De burgemeester handelt dan lopende zaken af, het zou niet handig zijn om dan ingrijpende besluiten te nemen.

Terugkerende wethouders

Het komt geregeld voor dat oude wethouders terugkeren in het nieuwe college. Ook dan moeten zij (opnieuw) worden benoemd en beëdigd. De portefeuilles kunnen wisselen net als de nevenfuncties. Daar moet opnieuw goed naar worden gekeken bij het geloofsbrievenonderzoek. Het geloofsbrievenonderzoek van de wethouders staat niet in de Gemeentewet. In het model-Reglement van orde voor de raad is daarom voorzien in een geloofsbrievencommissie; de meeste gemeenten hebben dit of een vergelijkbare regeling overgenomen.

De status van het (oude) college tijdens de coalitiehandelingen

Het kan voorkomen dat de voormalige oppositie sinds de raadsverkiezingen een ruime meerderheid in de raad heeft en de nieuwe beoogde coalitie vormt. De raadsleden willen dat de huidige/voormalige coalitie geen besluiten meer neemt. Wat dan? Het oude college blijft in die situatie lopende zaken behandelen. De nieuw geïnstalleerde raad kan besluiten dat bepaalde onderwerpen worden stilgelegd tot het nieuwe college is aangetreden. Vervolgens is het van belang dat de nieuwe raad zich inspant om snel een nieuw college te vormen.

Raadslid kan meestemmen over eigen benoeming

Bij het benoemen van wethouders door de raad, kan een raadslid dat kandidaat-wethouder is, meestemmen over de eigen benoeming (anders dan soms wordt gedacht). De formele reden is dat het een vrije stemming is, niet een stemming over een voordracht van bepaalde personen waaruit men kan kiezen. Elk raadslid kan de naam van een ‘eigen’ kandidaat invullen op het stembriefje, ook de eigen naam. Een praktische en staatsrechtelijke reden is er ook: als de kandidaat-wethouder niet zou meestemmen, verschuift de machtsverhouding in de raad, zeker als de beoogde coalitie een krappe meerderheid heeft van één stem.

Meer informatie