Mensen met complexe multiproblematiek op het snijvlak van zorg en veiligheid en hun naasten krijgen vaak niet de juiste zorg, ondersteuning, begrenzing en bescherming. Hun ingewikkelde, samengestelde hulpvraag sluit immers niet één op één aan bij de verschillende domeinen, organisaties, standaardwerkwijzen enzovoorts. Ook willen ze niet altijd hulp accepteren. In deze Raadgever vindt u meer informatie over de aanpak van deze doelgroep en ook praktische tips voor uw rol als raadslid binnen uw gemeente op het gebied van zorg & veiligheid.

Noodzaak van een gezamenlijke aanpak

Een succesvolle aanpak van de problematiek op het snijvlak van zorg en veiligheid vraagt om nauwe samenwerking tussen verschillende domeinen, instanties en organisaties. Het gaat hierbij om de samenwerking tussen partijen uit het zorg- en veiligheidsdomein, zoals als politie, OM, reclassering, woningcorporaties, Veilig Thuis, gecertificeerde instellingen, GGD, ggz en maatschappelijke opvang. Zij zetten met hulp, ondersteuning en handhaving in op het bieden van passende (na)zorg én het voorkomen van overlast en incidenten. Deze samenwerking heeft als doel zowel het verbeteren van de situatie van de betrokkene zelf als het verbeteren van de veiligheid achter de voordeur en het vergroten van de veiligheid in de publieke ruimte. Zorg- en Veiligheidshuizen vervullen hierin een verbindende rol. Daar komen zorg, veiligheid en het sociaal domein samen en wordt complexe casuïstiek integraal opgepakt.

Gefaseerd samenwerken aan veiligheid

Duurzame veiligheid kan ontstaan wanneer zorg- en veiligheidspartners integraal samenwerken aan het doorbreken van situaties van acute onveiligheid, onderliggende risico’s structureel aanpakken én perspectief bieden op herstel. Idealiter werken zij in drie samenhangende fasen gefaseerd samen met betrokkenen aan:

1. Directe veiligheid: In situaties van acute onveiligheid is snel handelen noodzakelijk. Directe veiligheid voor de persoon in kwestie, diens omgeving en betrokken professionals staat hierin centraal. 
2. Stabiele veiligheid: Zodra de rust is teruggekeerd, wordt met risico gestuurde zorg de aandacht gericht op het aanpakken van structurele oorzaken van onveiligheid, zoals psychische problemen, verslaving, schulden of verwaarlozing. 
3. Maatschappelijk herstel: In de laatste fase wordt ondersteuning geboden bij het opbouwen van een betekenisvol en stabiel bestaan, waarin terugval en recidive wordt voorkomen en participatie mogelijk wordt. Hiermee wordt de situatie verbeterd voor de persoon zelf, zijn/haar thuissituatie en voor mensen in de leefomgeving. Dus zowel voor plegers als slachtoffers.

Het loont om naast het gefaseerd werken aan veiligheid ook in te zetten op het zo veel mogelijk voorkomen van incidenten van onveiligheid in plaats van op het alleen beheersen daarvan of op het herstellen van de gevolgschade. Dit om recidive, dreigende escalatie en hoge (maatschappelijke) kosten te voorkomen. Want steeds vaker wonen mensen met een zorgvraag niet in een instelling maar met zorg en ondersteuning in de wijk. Vooral wijken met een sterke sociale cohesie hebben de draagkracht om deze mensen op te nemen in de samenleving. Een sterke sociale basis met goed wijkvoorzieningen draagt hieraan bij. 

Praktische tips voor raadsleden

Op basis van de verschillende rollen die u als raadslid heeft, volgen hieronder praktische tips. Denk bijvoorbeeld aan tips over hoe u de verbinding tussen het zorg- en veiligheidsdomein kunt leggen en op welke manier het regionale invloed heeft op het lokale en vice versa. Ook leest u hier hoe u vanuit uw rol invloed kunt uitoefenen op het thema zorg en veiligheid en op welke manier u de inwoners van uw gemeente kunt betrekken bij dit thema.

1. Volksvertegenwoordiging

• Als raadslid bent u niet alleen inwoner, maar ook een sleutelfiguur in uw buurt of wijk. Breng daarom uw eigen kennis van de lokale situatie in om doelstellingen van het college meer in te kleuren.
• Heb daarbij vooral aandacht voor een sterke sociale basis en de draagkracht van wijken om mensen met problematiek op te nemen in de wijk. Zijn hiervoor voldoende voorzieningen aanwezig en is voor buurtbewoners duidelijk waar ze met zorgen en signalen terecht kunnen?
• Daarnaast is het van belang de ketenpartners in het zorg- en veiligheidsdomein te leren kennen. Ga met de raadscommissie of -fractie op werkbezoek. Denk aan een werkbezoek bij politie, het OM, een ggz aanbieder- een GGD-instelling, een instelling voor maatschappelijke of vrouwenopvang, het Zorg- en Veiligheidshuis, Veilig Thuis, een Gecertificeerde Instelling (GI), een jeugdhulpaanbieder of de regionale afdeling van de Raad voor de Kinderbescherming. Middels een werkbezoek aan deze organisaties kunt u zicht krijgen op de problematiek die in uw gemeente/ regio speelt op zorg- en veiligheidsgebied. Het kan immers gaan om problematiek (achter de voordeur) die niet altijd voor u als raadslid direct zichtbaar is. 

2. Kaders stellen

• Het beleid voor de sociale basis in uw gemeente richt zich op het versterken van de lokale gemeenschap, ontmoeting en preventie. Zodat inwoners veilig en gezond kunnen samenleven, meedoen en elkaar steunen, ondersteund door welzijnswerk, vrijwilligers en lokale voorzieningen. Dit verlaagt de zorgvraag en bevordert eigen regie. 
• Om het zorg- en veiligheidsdomein meer met elkaar te verbinden en waar mogelijk te versterken, kunt u bij de start van een nieuw college samen afspraken maken over de verbinding tussen het lokaal veiligheidsbeleid en het lokaal WMO, jeugd en/of gezondheidsbeleid. 
• Kijk hiervoor eerst welke knelpunten lokaal of regionaal spelen in het zorg én veiligheidsdomein, zoals in de zorg, ondersteuning, begrenzing en bescherming aan mensen met complexe multiproblematiek op het snijvlak van zorg en veiligheid en de mogelijke gevolgen van multiproblematiek. Denk hierbij aan huiselijk geweld & femicide, radicalisering en extremisme, criminaliteit, mensenhandel en overlast.
• Stel vervolgens prioriteiten en zorg dat die landen in relevante lokale beleidsplannen. Dit betreft bijvoorbeeld het lokaal veiligheidsplan en de nota gemeentelijk gezondheidsbeleid die in ieder geval iedere 4 jaar worden gemaakt en/of het plan op het gebied van WMO, respectievelijk jeugd die beide periodiek opgesteld moeten worden. 
• Zorg voor een gedegen analyse van de zorg- en veiligheidsproblematiek in uw gemeente. Laat u hiervoor uitgebreid en tijdig informeren over vraagstukken waarin zorg- en veiligheid een rol spelen, zodat u op het juiste moment kunt (bij)sturen en kunt controleren.
• Vergeet de regio niet. Veel zorg en ondersteuning wordt regionaal ingekocht. Daarnaast beperken de veiligheidsvraagstukken zich vaak niet tot één gemeente, waardoor vele veiligheidsvraagstukken juist (ook) op bovenlokaal dan wel regionaal niveau besproken en aangepakt worden, bijvoorbeeld door het zorg- en veiligheidshuis. Bewaak dat de afspraken die op bovenlokaal of regionaal niveau worden gemaakt, aansluiten op de eigen doelstellingen. Gebruik de eigen beleidsplannen om daar invloed op uit te oefenen.

3. Controleren

Als raadslid heeft u de gebruikelijke controle-instrumenten tot uw beschikking, bijvoorbeeld via raadsvragen. Andere tips zijn:

• Houd een vinger aan de pols voor wat betreft de slagkracht van de eigen organisatie: is die in staat om de doelstellingen rondom zorg- en veiligheid te realiseren?
• Geef een zienswijze op de kadernota, jaarstukken en begroting van elke gemeenschappelijke regeling. Diverse organisaties in het zorg en veiligheidsdomein - te weten Veilig Thuis en de GGD - werken namelijk in diverse regio’s binnen een gemeenschappelijke regeling, waarbij zij als verbonden partijen functioneren. Verbonden partijen zijn alle vennootschappen, stichtingen, verenigingen, coöperaties en gemeenschappelijke regelingen waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft om haar (beleids)doelen te realiseren. 
• Zorg ervoor dat bovenlokale organisaties - zoals politie, GGD of Veilig Thuis - ook rapporteren op het niveau van uw gemeente (inclusief de wijken en buurten in uw gemeente). 
• Check of inwoners weten waar ze terecht kunnen met hun vragen en hun zorgen over mensen met complexe multiproblematiek op het snijvlak van zorg en veiligheid betrokken zijn, zoals Veilig Thuis of de meldpunten niet-acuut. Belangrijk is ook dat de doelgroep zelf weet waar zij terecht kan voor hulp.
• Maak vooraf afspraken met het college over de informatievoorziening bij incidenten, crises en rampen.
• Nodig functionarissen uit om in een raads- of commissievergadering een toelichting te geven op een thema of op casuïstiek rondom zorg- en veiligheid in uw gemeente.

Meer informatie

• VNG: pagina Zorg en veiligheid
• Platform Sociaal Domein: Themapagina Zorg & Veiligheid
• Landelijke agenda zorg & veiligheid (pdf, 823 kB)