De VNG pleit al langere tijd voor een lokaal belastinggebied dat qua omvang beter past bij de steeds grotere hoeveelheid taken en verantwoordelijkheden van gemeenten.

Gemeenten zijn nu voor een belangrijk deel van hun inkomsten afhankelijk van uitkeringen door het Rijk. Ondanks ingenieuze verdeelsleutels blijkt het niet mogelijk om de financiële middelen volledig aan te laten sluiten op de gemeentelijke taken.

Een eigen belastinggebied van voldoende omvang is dan ook van groot belang om als gemeenten de vele taken waar te kunnen maken. Daarnaast biedt een eigen belastinggebied de lokale politiek betere mogelijkheden om keuzes te maken en verantwoording aan de kiezers af te leggen.

Eerdere pogingen hebben nog niet tot het gewenst resultaat geleid

Het onderwerp is echter nog steeds actueel. In een brief aan de Tweede Kamer deelt staatssecretaris Snel mee dat begin 2020 de bouwstenen voor een beter belastingstelsel klaar zullen liggen. Het gaat om een 'technisch ambtelijke verkenning van een breed palet'.
'Naast schuiven tussen grondslagen en tarieven op rijksniveau behoort een verschuiving naar een ruimer gemeentelijk belastinggebied tot de mogelijkheden. In samenwerking met het ministerie van BZK worden eerder uitgewerkte plannen voor een herziening van het gemeentelijke belastinggebied opnieuw doordacht', aldus de brief.

Enerzijds is de VNG betrokken bij de ambtelijke verkenning, anderzijds zal in de tweede helft van 2019 de eerdere bestuurlijke standpuntbepaling worden geactualiseerd, mede bezien in het licht van inmiddels verder  toegenomen financiële afhankelijkheid van het Rijk en bezien in samenhang met de ontwikkelingen in het gemeentefonds.

Eerdere standpuntbepaling: Rinnooy Kan

De VNG vindt dat de uitkeringen van het Rijk voor een deel kunnen worden ingeruild voor meer mogelijkheden voor gemeenten om eigen belastingen te heffen. Zie ook het rapport 'Bepalen betekent betalen' van de commissie-Rinnooy Kan:

De VNG heeft zeven ijkpunten benoemd waaraan uitbreiding van het lokaal belastinggebied zou moeten voldoen:

  1. Een groter belastinggebied is geen doel op zich, maar dient om de band tussen bepalen, betalen en verantwoorden te versterken. 
  2. Het moet gaan om een substantiële uitbreiding.     
  3. De horizontale, democratische verantwoording waarborgt verantwoorde heffing. Limitering van de opbrengsten via rijksregelgeving past daar niet bij. 
  4. Geen verhoging van de lastendruk. Uitbreiding van de gemeentelijke belastingen is onlosmakelijk verbonden met een navenante verlaging van de rijksbelastingen (mogelijk gemaakt door een verkleining van het gemeentefonds). 
  5. Voor de belastingbetaler is de herziening zo veel mogelijk inkomensneutraal. Koopkrachteffecten moeten worden geneutraliseerd. Dit vereist maatregelen van het Rijk.
  6. Voor de belastingbetaler moet zichtbaar zijn dat er sprake is van een verschuiving en geen verhoging. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van Rijk en gemeenten. 
  7. Vereenvoudiging door afschaffen kleinere heffingen is mogelijk voor zover er sprake is van aanvaardbare financiële gevolgen op gemeentelijk niveau. 

Meer informatie


Informatie voor raadsleden over het gemeentelijk belastinggebied

Het gemeentelijk belastinggebied is één van de pijlers van onze democratische rechtstaat:

  • Het heffen van belasting vergroot de betrokkenheid van burgers met de gemeente als decentrale overheid;
  • Een eigen belastinggebied biedt gemeenteraad de mogelijkheid verantwoording af te leggen over financiële keuzes en een buffer op te bouwen;
  • Een gemeentelijk belastinggebied maakt het  mogelijk om de verdeling tussen inkomsten en uitgaven af te stemmen op  plaatselijke voorkeuren.

Het Europees Handvest voor de lokale autonomie geeft decentrale overheden expliciet de mogelijkheid om eigen inkomsten te genereren. De Nederlandse Grondwet verankert dat gemeenten deze inkomsten mogen genereren door belastingen te heffen. Lees verder