Sinds 2016 zijn gemeenten wettelijk verplicht om jaarlijks een cliëntervaringsonderzoek Wmo 2015 (hierna: CEO Wmo) en Jeugd uit te voeren. De resultaten moeten inzicht verschaffen in de ervaren toegankelijkheid, kwaliteit en effecten van de geboden ondersteuning. Voor het CEO Wmo wordt momenteel het gebruik van een standaardvragenlijst voorgeschreven. Voor het CEO Jeugd is een modelvragenlijst beschikbaar. Gemeenten willen het CEO Wmo graag op een flexibelere manier vormgeven.

Zo kunnen zij het onderzoek en de daarmee opgehaalde resultaten beter laten aansluiten bij de lokale praktijk en informatiebehoefte. Tegelijkertijd blijft het van belang een landelijk beeld te hebben van cliëntervaringen. Na constructief overleg tussen een VNG-werkgroep CEO, het ministerie van VWS en nadere consultatie van een aantal gemeenten en kennisinstellingen, zijn de contouren van een CEO Wmo nieuwe stijl' inmiddels helder.

Andere invulling CEO Wmo mogelijk, CEO Jeugd voorlopig ongewijzigd

Per 2021 kunnen gemeenten het CEO Wmo op een andere manier vormgeven. Het ministerie van VWS heeft in kaart gebracht in hoeverre wet- en regelgeving aanpassing behoeft om de gewenste veranderingen voor een CEO Wmo nieuwe stijl door te voeren. Onder de voorwaarde dat het CEO Wmo nieuwe stijl aan een aantal (wettelijke) vereisten blijft voldoen, blijkt hiervoor binnen het huidige wettelijke kader voldoende ruimte te zijn. In de nieuwe opzet voor het CEO Wmo krijgen gemeenten de huidige vragenlijst en bijbehorende onderzoeksaanpak niet meer voorgeschreven. Het staat hen wel vrij deze te blijven gebruiken. Zij mogen er echter ook voor kiezen om het onderzoek – binnen bepaalde voorgeschreven kaders – op een andere wijze in te richten. Het blijft verplicht om elk jaar voor 1 juli te rapporteren over de resultaten van het CEO. Zie voor een overzicht van de ruimte in wet- en regelgeving vraag 5 van de Q&A CEO Wmo nieuwe stijl.

Met het oog op het verkrijgen van een landelijk beeld, is met het ministerie van VWS afgesproken dat gemeenten met ingang van 2021 de resultaten van het CEO  rapporteren aan de hand van een nieuw ontwikkeld gemeentelijk format. Dit geldt zowel voor gemeenten die het CEO  anders gaan inrichten, als voor gemeenten die gebruik blijven maken van de huidige standaard vragenlijst. De komende maanden zal het format met een aantal gemeenten nader worden aangescherpt en aangevuld (zie hieronder: Ontwikkeltraject 2: ‘Anders rapporteren’). Het format is gebruikersvriendelijk en digitaal in te vullen. Tevens zal het beter aansluiten bij de breed gedragen wens van gemeenten om het CEO in te zetten ten behoeve van het leren en verbeteren. In februari/maart 2021 is het format beschikbaar.

Voor meer informatie over de hoofdlijnen van het CEO Wmo nieuwe stijl, zie vraag 4 van de Q&A CEO Wmo nieuwe stijl’ en het achtergronddocument Cliëntervaringsonderzoek Wmo 2015: op weg naar een nieuwe stijl.

Voor het CEO Jeugd hebben gemeenten momenteel al meer ruimte om het onderzoek naar eigen inzicht vorm te geven. Hoewel dit onderzoek haar eigen uitdagingen kent, blijft het CEO Jeugd voorlopig ongewijzigd.

Samengevat:

  • Vanaf 2021 kunnen gemeenten het CEO ofwel aan de hand van de huidige vragenlijst uitvoeren ofwel binnen bepaalde voorgeschreven kaders zelf inrichten.
  • Vanaf 2021 dienen alle gemeenten de resultaten van het CEO te rapporteren aan de hand van het hiertoe ontwikkelde format.

Draag bij aan het CEO Wmo nieuwe stijl

Gemeenten en het ministerie van VWS hechten veel waarde aan een zorgvuldige doorontwikkeling van het CEO, zodat de waardevolle ervaringen van inwoners met de geboden Wmo-ondersteuning ook in de toekomst goed worden benut. In 2021 en 2022 voeren we daarom twee ontwikkeltrajecten uit. Met deze trajecten onderzoeken we in de praktijk op welke onderdelen het CEO Wmo nieuwe stijl nog aanpassing behoeft om zowel tegemoet te komen aan de wens van gemeenten om betere lokale sturingsinformatie te verkrijgen als de wens van het ministerie van VWS om een landelijk beeld te hebben van cliëntervaringen.

Voor deze zorgvuldige doorontwikkeling is gemeentelijke expertise onmisbaar. Gemeenten kunnen daarom vanaf 2021 deelnemen aan twee ontwikkeltrajecten:

  1. ‘Anders onderzoeken’
  2. ‘Anders rapporteren’

Hieronder worden deze ontwikkeltrajecten verder toegelicht. Om deelnemende gemeenten te begeleiden zullen er in 2021 bijeenkomsten worden georganiseerd en zal er een handreiking ‘Goed CEO doen’ beschikbaar komen.

In 2021 brengen we samen met gemeenten die aan dit traject deelnemen in kaart wat aanbevelingswaardige onderzoeksinstrumenten zijn voor het uitvoeren van het CEO Wmo. Er komt een ‘Handreiking kwalitatief goed CEO’ die daarvoor de kaders schetst en gemeenten houvast biedt bij de doorontwikkeling. Gemeenten kijken in leerkringen hoe ‘kwalitatief goed CEO’ er vanuit verschillende aanpakken uitziet en welke (aanvullende) ondersteuning daarbij nog nodig is. Het cliëntperspectief krijgt hierin een nadrukkelijke plek. De set van aanbevelingswaardige instrumenten zal beoordeeld worden door enkele experts. De opgedane kennis wordt vervolgens gebruikt om andere gemeenten verder op weg te helpen met hun CEO.

Voor wie?

  • Alle gemeenten met een vernieuwend idee voor de opzet van hun CEO (passend binnen de gestelde kaders) zijn van harte welkom om aan dit ontwikkeltraject mee te doen.
  • Er zijn gemeenten die op dit moment al experimenteren met het anders uitvoeren van het CEO Wmo dan met de vaste vragenlijst. Deze kennis en ervaring benutten we uiteraard graag. Gemeenten die al ervaring hebben met bijvoorbeeld kwalitatief onderzoek of continumeting, zijn in het bijzonder uitgenodigd aan te sluiten bij dit traject.
  • Ook gemeenten die in het kader van het ‘Verbetertraject toegang sociaal domein’ aan de slag gaan met verbeteropgaven rondom de toegang, worden aangemoedigd zich aan te melden. Dit ontwikkeltraject biedt hen kansen om de toegang vanuit cliëntperspectief gerichter te onderzoeken. Het is wel van belang dat het CEO zich (conform de wettelijke vereisten) naast de toegang ook richt op de kwaliteit en het ervaren effect.

Het ontwikkeltraject ‘Anders onderzoeken’ wordt voortgezet in 2022. Hoe dat het beste kan worden ingevuld, wordt in de loop van 2021 bekeken.

Een landelijk beeld van cliëntervaringen is en blijft relevant. Om dit beeld te kunnen verkrijgen – ook als gemeenten het CEO Wmo op uiteenlopende manieren gaan uitvoeren – moeten de resultaten op een andere manier worden gerapporteerd, verzameld en geanalyseerd. Het Verwey-Jonker Instituut (VJI) heeft deze zomer een eerste onderzoek uitgevoerd naar mogelijkheden om uit 355 verschillende gemeentelijke rapportages een landelijk beeld te destilleren. Lees het VJI-onderzoeksrapport (pdf).

VJI concludeert dat het mogelijk is om uit de gemeentelijke rapportages rode draden te halen die een landelijk beeld schetsen van cliëntervaringen met de geboden ondersteuning vanuit de Wmo. Om dit te kunnen doen, heeft VJI een format voor de gemeentelijke rapportage ontwikkeld. Rapportage door middel van dit format moet een rijk beeld opleveren van de onderzoeksmethoden, resultaten en eventuele (beleids)aanpassingen n.a.v. het CEO. De komende maanden gaan we het format samen met gemeenten nog verder aanscherpen, zodat het zo goed mogelijk aansluit op de gemeentelijke praktijk. Met het oog op de rapportage over het CEO 2020 die vóór 1 juli moet worden aangeleverd aan de hand van dit nieuwe format, zal het definitieve format in februari/maart 2021 worden opgeleverd.

Voor wie?

  • In de eerste fase van het traject ‘Anders rapporteren’ gaat een groep gemeenten het door VJI ontwikkelde format nader aanscherpen en aanvullen. Eerste resultaat van dit traject is oplevering van een format in februari/maart 2021. Alle gemeenten zijn welkom om hierover mee te denken.
  • Alle gemeenten dienen het definitieve format te gebruiken voor de rapportage over het CEO 2020 (aanlevering vóór 1 juli 2021).

De aangeleverde gemeentelijke rapportages worden in de tweede helft van 2021 geanalyseerd. Na oplevering van de eerste landelijke analyse met rode draden wordt binnen het kader van het traject ‘Anders rapporteren’ in het najaar van 2021 een evaluatie uitgevoerd naar het format en de wijze van rapporteren. Zo nodig vindt er een aanpassing van het format plaats.

Meer weten?

Lees in de Q&A CEO Wmo nieuwe stijl meer over onder andere:

  • achtergronden van deze doorontwikkeling;
  • uitgangspunten voor het ‘CEO Wmo nieuwe stijl’;
  • de (wettelijke) kaders: wat blijft hetzelfde, waar zit meer ruimte?
  • wat betekent dit voor het landelijke beeld van cliëntervaringen?

Voor achtergrondinformatie, lees ook:

Meedoen?

We roepen gemeenten die interesse hebben om bij te dragen aan een van de ontwikkeltrajecten op zich te melden bij de VNG, via clientervaringsonderzoek@vng.nl. Ook gemeenten die op een andere manier aan de slag willen met het doorontwikkelen van hun CEO, of hierover vragen hebben, kunnen hier terecht.