donderdag 9 juli 2026

De Tweede Kamer heeft op 2 juli ingestemd met het wetsvoorstel Handhaving sociale zekerheid. De wet treedt op 1 januari 2027 in werking en biedt gemeenten meer ruimte om passend en evenredig te handhaven.

Het wetsvoorstel sluit ook aan bij de al ingezette koers vanuit de Participatiewet in Balans. De ingangsdatum geeft gemeenten erg weinig tijd om de wet te implementeren. Ondanks de korte implementatietijd is de VNG blij dat de wet is aangenomen en gemeenten aan de slag kunnen met de implementatie. Er is afgelopen maanden door alle betrokken partijen hard gewerkt aan de vormgeving van deze breed gedragen wet.  

Wat verandert er?

Gemeenten krijgen meer ruimte om maatwerk toe te passen en om bij besluiten rekening te houden met de aard en ernst van de overtreding, de mate van verwijtbaarheid en de mate waarin de gemeente ook zelf een rol heeft gespeeld bij het ontstaan van de situatie. Het wetsvoorstel introduceert ook het vergisrecht. Hiermee kan voorkomen worden dat inwoners door een enkele fout in een onomkeerbare spiraal van schulden en problemen terechtkomen. 

Tijdens het debat zijn verschillende amendementen ingediend en aangenomen. Hieronder geven we een korte toelichting op de aangenomen amendementen en wat dit betekent voor gemeenten.

  • 1. Amendement-Ceulemans: terugkijktermijn fraude blijft 20 jaar

Dit amendement draait de voorgestelde verkorting van de terugvorderingstermijn bij fraude terug. Bij opzettelijke fraude of misbruik van socialezekerheidsuitkeringen blijft de maximale terugkijktermijn 20 jaar in plaats van 10 jaar. Doel is te voorkomen dat ernstige fraude onbestraft blijft doordat complexe zaken vaak pas na lange tijd aan het licht komen.

  • 2. Gewijzigd amendement-Ceder: lichte voorhang voor Boetebesluit

Dit amendement introduceert een lichte voorhangprocedure voor wijzigingen van het Boetebesluit socialezekerheidswetten. De Kamer krijgt daarmee vooraf vier weken de tijd om kennis te nemen van voorgenomen wijzigingen voordat deze worden vastgesteld. Doel is versterking van de parlementaire controle op de uitwerking van het boetebeleid. 

  • 3. Amendement-Van Ark: ‘kan’-bepaling bij boete of waarschuwing

Dit amendement vervangt de verplichte formulering ‘ziet af’ door ‘kan afzien’ van een boete of waarschuwing bij bijvoorbeeld zelfmelding of een vergissing. Hierdoor krijgen uitvoeringsorganisaties meer ruimte om uitzonderlijke situaties individueel te beoordelen. Doel is meer maatwerk in de handhaving. 

  • 4. Amendement-Heutink: tweejaarlijkse evaluatie rechtsgelijkheid

Dit amendement verplicht de minister om elke twee jaar te rapporteren over verschillen tussen bestuursorganen (zoals UWV, SVB en gemeenten) bij waarschuwingen, boetes, maatregelen en terugvorderingen. Doel is te bewaken dat vergelijkbare gevallen ook daadwerkelijk vergelijkbaar worden behandeld.

  • 5. Gewijzigd amendement-Neijenhuis: betere rechtsbescherming bij vergissingen

Dit amendement verduidelijkt dat wanneer aannemelijk is dat sprake is van een vergissing, een sanctie achterwege kan blijven en dat hierover ook rechterlijke toetsing mogelijk blijft. Doel is inwoners die te goeder trouw fouten maken beter te beschermen tegen onevenredige sancties. 

Hoe nu verder?

De VNG, Divosa en SAM trekken gezamenlijk op in de ondersteuning van gemeenten bij de implementatie van de wet. Binnenkort publiceren en verspreiden we de handreiking Wet handhaving sociale zekerheid. Na de zomer worden er regionale kennissessies aangeboden waar gemeenten zich voor kunnen aanmelden. Daarnaast komt er een online ondersteuningsaanbod. Ook delen we praktische informatie via de nieuwsbrief Participatiewet in Balans. Het wetsvoorstel en de implementatie komen na de zomer ook aan bod in de nieuwsbrief Gemeentenieuws van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Aanmelden voor de nieuwsbrief Gemeentenieuws kan hier.

Meer informatie