Gemeenten blijven ambitieus op het gebied van wonen, zorg en bestaanszekerheid. Tegelijkertijd kijken zij kritischer naar wat financieel en organisatorisch haalbaar is. Uit een VNG-analyse van 322 coalitieakkoorden blijkt dat uitvoerbaarheid een belangrijkere rol speelt bij de keuzes van nieuwe colleges.
Analyse gemeentelijke coalitieakkoorden 2026 (pdf, 4 MB)
Vergeleken met 2022 leggen gemeenten meer nadruk op de uitvoerbaarheid en haalbaarheid van hun plannen. Beperkte financiële ruimte en capaciteit dwingen tot keuzes. In de akkoorden wordt daardoor duidelijker benoemt wat wel en niet kan. Dat is goed te zien bij thema's als woningbouw en energietransitie, waar betaalbaarheid, de beschikbare capaciteit en randvoorwaarden zwaarder meewegen in de plannen.
Verbinding tussen inwoners centraal
De akkoorden gaan niet alleen over de samenwerking en het vertrouwen tussen gemeenten en inwoners, maar ook over de verbinding tussen inwoners onderling. Vertrouwen en verbinding zijn daarbij zowel een doel als een middel. Sterke gemeenschappen kunnen volgens de akkoorden bijdragen aan het voorkomen en aanpakken van maatschappelijke problemen.
Verbreding van veiligheid naar weerbaarheid
Gemeenten kijken in hun coalitieakkoorden breder naar veiligheid. Naast openbare orde en handhaving besteden zij aandacht aan maatschappelijke en digitale weerbaarheid, de voorbereiding op crises en het functioneren van essentiële voorzieningen. Ook de rol van inwoners en gemeenschappen komt daarbij in beeld. Gemeenten kijken onder meer naar de zelfredzaamheid van inwoners en de sociale samenhang in wijken en buurten.
Gemeenten verbinden opgaven vaker met elkaar
Integraal werken is niet nieuw, maar gemeenten beschrijven in hun coalitieakkoorden concreter hoe zij verschillende beleidsterreinen met elkaar willen verbinden. Zij leggen bijvoorbeeld verbanden tussen wonen en zorg, en zorg en veiligheid. Ook kiezen gemeenten vaker voor een gebiedsgerichte aanpak. Daarbij bekijken zij woningbouw, leefbaarheid, mobiliteit en voorzieningen als onderdelen van één samenhangende opgave. Door onderwijs, zorg, welzijn en werk beter op elkaar te laten aansluiten willen gemeenten problemen eerder signaleren en inwoners sneller passende ondersteuning bieden.
Wonen blijft een belangrijk thema
Wonen staat opnieuw hoog op de bestuurlijke agenda. Veel gemeenten noemen concrete aantallen te bouwen woningen, wijzen specifieke doelgroepen aan en formuleren maatregelen om de woningbouw te versnellen. Betaalbaar wonen komt in vrijwel alle onderzochte akkoorden terug. Naast nieuwbouw richten gemeenten zich op een beter gebruik van de bestaande woningvoorraad. Zij noemen onder meer de transformatie van gebouwen, het splitsen van woningen en de herbestemming van panden.
Druk op het sociaal domein vraagt om keuzes
Veel gemeenten schrijven over stijgende zorgkosten, personeelstekorten en complexere hulpvragen. Preventie, vroegsignalering en samenwerking tussen beleidsterreinen moeten helpen om de druk op zorg en jeugdhulp beheersbaar te houden. Ook bestaanszekerheid krijgt veel aandacht. Gemeenten willen problemen eerder signaleren en hun dienstverlening toegankelijker maken. Daarbij benaderen zij inkomen, schulden, werk en participatie vaker in samenhang.
Disclaimer: analyse is gemaakt met behulp van AI
Deze analyse is opgesteld met behulp van AI en door medewerkers van de VNG gecontroleerd. Hoewel de analyse zorgvuldig is uitgevoerd kunnen interpretatiefouten of onjuistheden niet volledig worden uitgesloten.