Workshop 5: Nareizigers: het belang van tijdige informatieverstrekking door IND aan gemeenten

Gezinshereniging is niet vanzelfsprekend: 7 aandachtspunten

Nareizigers vormen een groot deel van de asielinstroom; in 2016 kwamen 11.815 immigranten naar Nederland voor gezinshereniging, 38 procent van de totale instroom dat jaar. Tussen partijen als het COA, de IND en gemeenten is Vluchtelingenwerk in deze trajecten vaak de spin in het web - Marjolein Hopman en Cees Bongenaar belichten zeven aandachtspunten.

1. Juridische haken en ogen

Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is heel duidelijk: elke statushouder heeft recht op gezinshereniging. Lijkt simpel, is het niet. Gezinshereniging kent veel juridische haken en ogen waar het op mis kan lopen. Des te belangrijker dat een asielzoeker vanaf het begin goede begeleiding krijgt. Immers:

- al bij het eerste gehoor moeten achtergebleven familieleden worden opgegeven.
- na de ontvangst van de status móet binnen drie maanden de procedure gestart worden
- het IND toetst de aanvragen op basis van beschikbare documentatie, met name voor Eritreeërs een probleem. Slechts dertig procent van de nareizigers uit dit land komen daadwerkelijk deze kant op, vanwege de gebrekkige documentatie en de gevaarlijke situatie in het land.
- binnen drie maanden na de goedkeuring van de IND moet de beschikking door de nareizigers worden afgehaald op de dichtstbijzijnde ambassade. Anders vervalt deze  en begint de riedel opnieuw.

2. Onderschat de druk op de statushouder niet

De statushouders (vaak mannen) zijn gevlucht, vaak alleen, met de belofte zo snel mogelijk hun gezinsleden hierheen te halen. Vrouw en kinderen achterlaten in oorlogsgebied, of in een vluchtelingenkamp in Libanon, gaat een mens niet in de koude kleren zitten. De telefoon, die vaak constant oplicht, is niet alleen een levenslijn. Het is ook een apparaat dat de mannen onder druk zet en houdt: “Schiet het al op?!” Blijf benadrukken dat het lang duurt, maar dat je niet kunt aangeven hoe lang. Het droomscenario van twee maanden moeten ze vergeten, één tot anderhalf jaar komt meer in de richting.

3. Armoede dreigt

Als de man geplaatst is en een uitkering ontvangt, is het tijd voor de hereniging. Vliegtickets zijn duur, zeker als het gezin groot is. Wat we vaak zien is dat statushouders geld lenen of een paar incasso’s laten ploffen om genoeg geld te verzamelen. Volstrekt logisch – wie dan leeft.. – maar het is een smal paadje om te bewandelen, met een escalatie richting armoede op de loer. Vluchtelingenwerk heeft fondsen om deze mensen bij te staan, wijs ze daar op.

4. Eenmaal in Nederland

Nareizigers die in Nederland komen, moeten langs Veenhuizen, binnen een paar dagen, voor registratie en het doorlopen van de asielprocedure. Wordt vaak vergeten. Logisch, want na al die tijd gaat de hereniging voor. Terwijl het wel van cruciaal belang is voor een langer verblijf in Nederland. Zonder registratie geen BSN, bijvoorbeeld.

5. Gidsfunctie is lastig – denk aan de nareiziger!

Iemand die een jaar in Nederland is, onder grote druk vaak om zo snel mogelijk zijn gezin hierheen te krijgen en regelmatig getraumatiseerd, kan eigenlijk geen gidsfunctie vervullen voor een heel gezin. Het gevaar is dat de vrouw, die hélemaal niets weet van Nederland, dan in isolement raakt. Blijf dus investeren in participatie van zowel man als vrouw. Ook voor het perspectief van de kinderen; het kan bijvoorbeeld tot hechtingsproblemen leiden. En dat heeft dan weer invloed op hoe de kinderen van deze kinderen opgroeien en in het leven staan. Trauma's van gezinsleden kunnen drie generaties doorwerken.

6. Scheidingen

Een trend is dat het aantal echtscheidingen tussen herenigde stellen toeneemt. Het is essentieel dat de nareiziger dan ook de asielprocedure heeft doorlopen en een status heeft gekregen, anders is ze na de scheiding illegaal. En verder: schiet niet meteen in de hulpverlenersmodus bij scheidingsnieuws. Een vrouw heeft geen recht op aparte opvang, dat geldt namelijk ook niet voor Nederlandse stellen die gaan scheiden. “Dit zijn de regels, meer kunnen wij niet regelen.” Tenzij er natuurlijk geweld in het spel is – maar dat spreekt voor zich.

7. Hoe kom ik aan de juiste info?

Er is geen landelijk systeem waar alle informatie in staat, de communicatie tussen de verschillende instanties onderling laat nog wel eens te wensen over. Niet efficiënt, incompleet. Bij vragen kun je altijd terecht bij Vluchtelingenwerk, die in principe alle nareizigers-trajecten begeleidt.