Workshop 4: Haarlem Participatiestad. Een training over de kernwaarden van de Nederlandse samenleving: tussen ideaal en praktijk

‘In Haarlem kijken we verder dan het papiertje

Eerlijk zeggen: hoe vaak teken je achteloos iets dat je niet hebt gelezen? Bijvoorbeeld de disclaimer bij een app of de ontvangstbevestiging voor een pakketje? ‘Bij zoiets belangrijks als de Participatieverklaring moet je dat niet willen’, is de boodschap van trainers Aziz Azizi en Elena Cavagni. Namens VluchtelingenWerk en de gemeente Haarlem legt dit tweetal op 19 juni in Bussum uit hoe je waarde toevoegt aan een stukje papier.

Tussen ideaal en praktijk heet de interactieve workshop en die titel verraadt een spanningsveld. Dat zal later blijken als de deelnemers in groepjes in discussie gaan met elkaar. Want wat zijn die kernwaarden nou precies? Waarover géén discussie bestaat (want wettelijk verankerd) is dat volwassen statushouders verplicht zijn om die waarden te onderschrijven in de Participatieverklaring. Vanaf 1 juli maakt dit verplicht deel uit van het eerste jaar van het inburgeringstraject.

Statushouders die sinds januari 2016 in een gemeente zijn gehuisvest, moeten de verklaring ondertekenen. Trainer Aziz Azizi, een wiskundige en sociaal-psycholoog die is geboren in Afghanistan: ‘De gemeente heeft een sleutelrol en mag, met veel beleidsvrijheid, trainingen verzorgen op weg naar de ondertekening van de Participatieverklaring. Dat is kansrijk.’

Meer dan papier

Aziz (‘mijn naam is vergelijkbaar met Jan Jansen’) schetst hoe de gemeente Haarlem in co-creatie met VluchtelingenWerk invulling geeft aan die rol. Dat doet hij samen met Elena Cavagni, een Italiaanse mensenrechtendeskundige die sinds vier jaar in Nederland woont. Sinds november geven ze samen met een derde collega workshops rond participatie aan statushouders. In ’t Spant in Bussum vertellen ze erover aan een gemêleerd gezelschap: ambtenaren van gemeenten en provincie, GGD’ers, casemanagers van het COA, een adjunct-directeur van een taalschool, een directeur van een woningcorporatie, collega’s van

Vluchtelingenwerk en onderzoekers rond sociaal-maatschappelijke vraagstukken. Ze zijn allemaal benieuwd naar de Haarlemse aanpak. Aziz: ‘De Participatieverklaring is feitelijk niet meer dan een A4’tje, maar tegelijkertijd is het zoveel meer! Denk aan de Franse revolutie. Achter vrijheid, gelijkheid en broederschap gaat een wereld schuil van vriendschap, solidariteit en omgangsvormen.’

Intensieve training van drie dagen

Gemeenten vliegen de ondertekening verschillend aan. De ene gemeente houdt het bij een korte uitleg met behulp van een tolk. Aziz: ‘Als ex-vluchteling vind ik dat te mager.’ Haarlem pakt het anders aan. In drie dagen krijgen statushouders een intensieve training. Daarin wordt de tekst in de Participatieverklaring van duiding voorzien, maar komen ook thema’s als mensenrechten, discriminatie, huiselijk geweld en radicalisering aan de orde. Elena legt uit dat de training niet iets is dat je even uitzet. Deelnemers moeten aan het werk, zelf gedachten vormen en de trainers kiezen bewust een coachende rol. ‘Het is gericht op bewustwording, motivatie en empowerment.’ Lees: het is meer dan doceren, we werken nadrukkelijk toe naar  tweerichtingsverkeer.’ De werkvormen zijn speels en nodigen uit tot interactie: van een regeringsspel tot een (best pittige) kennisquiz. Ook stellen statushouders hun eigen ‘oud-Hollandse’ tegeltekst op met hun vertolking van een Nederlandse kernwaarde.

Idealisten en realisten kruisen de degens

Net als de participatietrainingen verloopt ook de sessie in Bussum interactief. Deelnemers krijgen alle ruimte voor interactie. Al snel ontspinnen zich bevlogen discussies waar idealisten en realisten verbaal de degens kruisen, geheel volgens lijnen van het maatschappelijk debat anno 2017. Ook praktische vragen borrelen omhoog. ‘Drie dagen? Is dat wel genoeg voor zulke zware thematiek’, vraagt een deelnemer zich af. Aziz lacht. ‘Het idee is natuurlijk om het hier niet bij te laten. Over deze thema’s moet je een leven lang denken en spreken.’


De Participatieverklaring

Een tekst met een korte opsomming van Nederlandse kernwaarden waaraan statushouders zich sinds kort moeten verbinden. De standaardtekst vind je hier.