Workshop 3: Psychiatrische screening en arbeidsparticipatie in Amsterdam: GGD en de gemeente trekken samen op!

Stel na assessment snel vast wat zorgelijke dossiers zijn

Falah Sabouni (coördinator project Statushouders, vangnet MGGZ), Wilco Tuinebreijer (psychiater GGD Amsterdam) en Jan van Oord (programmamanager) vertellen over de Amsterdamse aanpak ‘Zorg aan Statushouders’. Deze wordt gekenmerkt door een intensieve samenwerking tussen gemeente, GGD en WPI. Het integratieproces moet hierdoor sneller en beter verlopen, maar de dagelijkse praktijk is ook weerbarstig.

Nieuwe statushouders zo snel mogelijk laten integreren is ook in de gemeente Amsterdam het doel, want de meeste kansen liggen in de eerste vijf jaar. Om dit te bereiken werken gemeente, GGD en WPI sinds 2016 intensiever samen om de processen rondom werk, opleiding, huisvesting inburgering en zorg te versnellen. Dat is nodig want onder vorige generaties statushouders is de werkloosheid, de armoede en de zorgconsumptie hoog

GGD screent assessments op risico psychische klachten

Klantmanagers vanuit de gemeente begeleiden de statushouders. Zij doen het eerste gesprek: de assessment. Met daarin aandacht voor motivatie voor leren, werken en leven in Nederland, taalniveau en werkervaring, opleiding en werkervaring, persoonlijke stabiliteit en psychische en lichamelijke gezondheid. Voorheen was er één klantmanager op 300 statushouders, nu is dat aantal 50. Dat alleen al is een enorme boost voor de snelheid en mogelijkheden van handelen. Wat betreft de psychische gezondheid stelt de GGD Amsterdam dat dit een kwetsbare groep is, met bovengemiddeld risico op een aandoening als depressie (8-25 procent)of posttraumatische stressstoornis, maar ook psychosen en angststoornissen komen veel voor en daarmee samenhangend middelenmisbruik.

Gezamenlijk plan voor screening, behandeling en begeleiding

De kunst is om na de assessment snel vast te stellen wat de zorgelijke dossiers zijn. Op dat gebied zijn nu afspraken gemaakt. Zo is bijvoorbeeld afgesproken dat de GGD de assessments screent op het risico van psychische klachten. De GGD koppelt de bevindingen terug aan de klantmanager en als er sprake is van een zorgelijke situatie, maken ze gezamenlijk een plan voor screening, behandelingen en begeleiding.

Relatief vaak problemen rondom gender/geaardheid

Tot dusver zijn 60 screenings afgerond van statushouders uit voornamelijk Syrië, Irak en Iran: 45 mannen, 15 vrouwen, meestal tussen de 18-35. Wat opvalt, is dat er relatief vaak sprake is van problemen rondom gender of geaardheid. De diagnoses bij de gehele groep statushouders lopen uiteen van depressies tot angststoornissen tot persoonlijkheidsstoornissen.

Uitdagingen voor de toekomst

Welke kansen biedt de aanpak? Het is gemakkelijker mensen te motiveren zorg te zoeken. De eerste metingen laten zien dat de maatschappelijke kosten-batenverhouding 2,0 is. De statushouders verbeteren hun kansen op uitstroom naar werk en  ervaren meer kwaliteit van leven. Uitdagingen voor de toekomst zijn er ook: sommige groepen zijn door taalproblemen lastig te bereiken, goede afstemming met de GGZ, het vasthouden van de integrale aanpak, het vasthouden van de motivatie en voorkomen dat mensen die het emotioneel belastende werk doen, opbranden.

Statushouders willen één gezicht

Statushouders zelf geven aan dat ze soms moeite hebben met wisselende contactpersonen, ze willen één gezicht. Gemeente en GGD streven uiteraard wel naar continuïteit, maar die is soms lastig te garanderen. Ook vinden sommige statushouders het lastig dat de GGD-medewerkers geen behandeling bieden, maar dat ze alleen de screening doen en daarna doorverwijzen naar de juiste instelling. Dan pas begint de werkelijke behandeling of begeleiding.

Wat is een opvallende reactie, vraagt iemand uit het publiek

‘Dat we alert moeten zijn op stigmatisering. Dit verlaagt hun kansen’, aldus de presentatoren. Een andere vraag uit het publiek: pensioengerechtigden hebben geen inburgeringsplicht, wat doet de gemeente Amsterdam voor hen? ‘Dat is een goede vraag, daar hebben we nauwelijks nog over nagedacht. Dat speelt bijvoorbeeld wanneer statushouders oudere familieleden laten overkomen. Het feit dat iemand ouder is mag niet betekenen dat iemand niet hoeft te participeren in de samenleving. Hoe we dat verwezenlijken  is iets waar we in de toekomst aandacht aan moeten besteden.’