VNG-leden bijeen in Utrecht: Zo doen we dat

VNG Magazine nummer 19, 7 december 2018

Auteur: Redactie | Beeld: Pieter Magielsen/NFP Photography

Vrijdag 30 november waren lokaal bestuurders uit het hele land bijeen in Utrecht voor de Bestuurdersdag en de Buitengewone Algemene Ledenvergadering van de VNG. Algemeen directeur Jantine Kriens trapte af met een toelichting op de analyse van de collegeakkoorden. ’s Middags stemden de leden over een aantal moties.

Burgemeester Roel Cazemier van Krimpenerwaard (l.) en collega-bestuurder Theo Weterings uit Tilburg.

De achtste Bestuurdersdag van de VNG stond in het teken van ‘Zo doen we dat. Een analyse van de collegeakkoorden.’ Onder leiding van plaatsvervangend algemeen directeur Pieter Jeroense hebben alle medewerkers van de VNG zich de afgelopen maanden hiervoor ingezet. Zij lazen en analyseerden de collegeakkoorden van de gemeenten waar in maart 2018 verkiezingen waren. De Data Science Hub heeft een tool ontwikkeld waarmee in de akkoorden op trefwoord gezocht kan worden. Zo krijg je inzichten in trends, de verdeling van bepaalde onderwerpen over het land en maatschappelijke opgaven van het collectief aan gemeenten.

De data-analyse levert interessante gegevens op. Gemiddeld bestaat een akkoord uit zo’n vijfduizend woorden. De gemeente Den Haag heeft het dikste collegeakkoord (19.832 woorden) en Oirschot had maar 477 woorden nodig om de ambities voor de komende vier jaar samen te vatten. Niet geheel onlogisch is de constatering uit de analyse dat hoe meer partijen er bij de coalitie betrokken zijn, des te meer woorden er nodig zijn.

Samen

Het woord ‘samen’ komt in alle akkoorden voor. Het college van Nissewaard gebruikt het maar liefst 128 keer. In 114 akkoorden komt ‘samen’ in de titel voor. Ook het woord ‘inwoners’ wordt veelvuldig gebruikt. Aan de hand van een kaart van Nederland liet Kriens zien welke colleges het woord ‘laaggeletterdheid’ hebben genoemd: in 193 van de 336 akkoorden komt dit woord voor.

Kriens gaf aan dat het sec tellen van de woorden niet alles zegt. Het is belangrijk te weten in welke context de woorden worden gebruikt. Vandaar dat ook de buurwoorden (vier ervoor, vier erna) bij de analyse worden betrokken.

De VNG heeft de pilot met de analyse van de coalitieakkoorden uitgevoerd om op de hoogte te blijven van de lokale actualiteit en de opgaven waarmee gemeenten te maken hebben. Met behulp van data en data science wil de VNG haar rol als belangenbehartiger optimaliseren. (CC)
 
De notitie is te vinden op vng.nl/balv.

Sociaal domein blijft agenda beheersen

De VNG moet met het kabinet in gesprek om ervoor te zorgen dat er een onderzoek komt naar de gevolgen van het abonnementstarief dat voor de Wmo wordt ingevoerd.

Vóór de volgende ledenvergadering van de VNG, in juni 2019, moet er een onderzoeksvoorstel liggen. Die opdracht gaven de leden aan het VNG-bestuur mee voor de komende gesprekken met het kabinet over het sociaal domein. Gemeenten vrezen dat de invoering van het abonnementstarief, waartoe het kabinet onlangs besloot, leidt tot een stijgende vraag naar Wmo-voorzieningen en daarmee hogere kosten voor gemeenten. Het onderzoek moet onderdeel zijn van een breder onderzoek naar de sturingsmogelijkheden op de Wmo.
Het was niet de enige boodschap van de VNG aan het adres van het kabinet. Er moeten ook structurele afspraken komen over een voorziening waarmee gemeenten de komende jaren tekorten in het sociaal domein kunnen opvangen zolang er nog geen nieuw verdeelmodel van kracht is.

Een onderzoek naar de uitgaven en de volumestijging in de jeugdhulp moet uiterlijk in februari zijn afgerond, vinden de gemeenten, in ieder geval voordat het kabinet de Voorjaarsnota 2019 opstelt. De uitkomsten van dat onderzoek moeten ‘zwaar en expliciet’ meewegen bij de afwegingen voor de Voorjaarsnota, zodanig dat er straks voldoen-
de geld beschikbaar is voor de jeugdhulp. De financiering van de jeugdzorg, benadrukken de gemeenten nog maar eens, moet structureel op orde komen.

Bijstand

In een andere motie droegen gemeenten het VNG-bestuur op verder te praten met het kabinet over de tekorten op het bijstandsbudget, de BUIG. Uitgangspunt zijn de aanbevelingen van de Raad voor het Openbaar Bestuur die onderzoek deed naar de oorzaken van de tekorten. Het kabinet heeft een deel van het ROB-advies inmiddels overgenomen, maar gemeenten vinden dat niet genoeg. Álle aanbevelingen van de ROB moeten worden opgevolgd, ‘inclusief de compensatie voor tekorten in het verleden die doorwerken in de budgetten voor 2018 en 2019’. De VNG moet er volgens de motie alert op zijn, dat die compensatie niet tussentijds wordt ‘afgeroomd.’

Toekomstbestendige zorg

In een derde motie spraken de leden van de VNG zich uit over de noodzaak van een breder perspectief van de totale zorgkosten en de effecten van maatregelen in het zorgdomein op het sociale domein, en andersom.

Het sociaal domein kan volgens de gemeenten een hefboom zijn om de noodzakelijke beweging van ‘de juiste zorg op de juiste plek’ verder door te zetten. Maar daarvoor moet het sociaal domen wel gecompenseerd worden voor de mate waarin het een vangnet is voor vervanging of uitstel van medische zorg.

Daarom moet de VNG samen met het kabinet gaan onderzoeken hoe het zorgdomein en het sociaal domein zich tot elkaar verhouden en elkaar beïnvloeden. De zorgkosten moeten hierdoor beheersbaar blijven. Ook moeten de toegankelijkheid en de kwaliteit van de zorg inzet zijn van de gesprekken met het Rijk, vinden de gemeenten.  (LM)

Woede over Wmo-abonnement

Zonder de medewerking van de gemeenten is het kabinet kansloos als het gaat om maatregelen in het sociaal domein. Dat maakt de wijze waarop het kabinet het abonnementstarief voor de Wmo doordrukt, extra wrang.
 
Dat zei wethouder Joan Briels van Laarbeek tijdens de ledenvergadering van de VNG in Utrecht. Hij verwees naar de uitspraak van 97 procent van de gemeenten, tijdens het VNG Jaarcongres in juni in Maastricht, dat het invoeren van zo’n abonnementstarief haaks staat op de uitgangspunten van de Wmo: de eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid.
De ministerraad stemde twee weken geleden in met een voorstel van VWS-minister Hugo de Jonge om gebruikers van de Wmo vanaf 1 januari 17,50 euro per vier weken te laten betalen. Volgens De Jonge wordt hulp hierdoor goedkoper voor veel groepen omdat er niet langer een ‘stapeling’ van eigen bijdragen is.

De gemeenten zijn echter bang dat door een uniform abonnementstarief de vraag naar voorzieningen zal stijgen, en daarmee de kosten.

Volgens Briels, die sprak  namens de Peelgemeenten, is De Jonge bezig de decentralisatie terug te draaien en doorkruist hij het beleid van de gemeenten. ‘Zo doen wij dat dus niet’, zei Briels. ‘Dit is druppel die de emmer doet overlopen. De minister lijkt zich hiermee verder van de gemeenten te vervreemden.’

Hij had een in cadeaupapier verpakte doos meegenomen naar Utrecht waarin de gemeenten hun Wmo-taken konden stoppen, zodat ze aan het kabinet kunnen worden teruggegeven. ‘Symbolisch, maar daarom niet minder serieus’, zei hij over de actie. (LM)

Energietransitie moet betaalbaar zijn

Het tempo waarin gemeenten met de uitvoering van het Klimaatakkoord aan de slag kunnen, is afhankelijk van de mate waarin de energietransitie haalbaar en betaalbaar is voor de samenleving.

Dat is een van de drie randvoorwaarden voor gemeenten om hun handtekening te zetten onder het komende Klimaatakkoord. De BALV van de VNG stemde vrijwel unaniem (99,5 procent) in met de randvoorwaarden. De andere twee randvoorwaarden draaien om lokale bevoegdheden en een vergoeding voor de uitvoeringslasten.

‘De mensen bij wie wij aankloppen, de eigenaren van gebouwen, moeten wel handelingsperspectief hebben’, aldus Lot van Hooijdonk, voorzitter van de VNG-commissie Economie, Klimaat, Energie en Milieu en wethouder (GroenLinks) in Utrecht, die tijdens de BALV de randvoorwaarden toelichtte.

Tijdens de Bestuurdersdag voorafgaand aan de BALV werd Ed Nijpels, voorzitter van het Klimaatberaad (het coördinerend overlegorgaan om tot een nationaal Klimaatakkoord te komen) op het podium bevraagd. Nijpels erkent dat de kosten van de energietransitie hoog zijn, maar wel te betalen.

‘Zorg ervoor dat de lasten redelijk worden verdeeld tussen de burgersen het bedrijfsleven.’ Volgens Nijpels gaat het om ruim vier miljoen particuliere woningen die van het gas af moeten, zo’n 30.000 euro per woning.

De vraag van veel bestuurders is hoe dat bekostigd wordt, zo bleek ook tijdens de deelsessie Aardgasvrije wijken, regionale energiestrategie & Klimaatakkoord. Die werd gegeven door Monique Stam-de Nijs, VVD-wethouder in Heerhugowaard en Van Hooijdonk. Zij verwachten dat de particuliere kosten voor de omschakeling zullen dalen door het toenemend volume. Ook komt er een belastingprikkel door elektriciteit goedkoper te maken en gas duurder.

De gebouwgebonden financiering is afgeschoten omdat de Belastingdienst hier moeilijk mee uit de voeten kan. Er wordt gezocht naar een andere rendabele vorm om aan de voorkant de financiering te vinden. Waarschijnlijk komt er een soort lening op de woning die overdraagbaar is aan een nieuwe eigenaar, een primaire financieringsmethode door banken. Er zijn ook gemeenten die nadenken over een erfpachtconstructie om de woning te verduurzamen.

Eind dit jaar ligt er een concept-Klimaatakoord waar de planbureaus en het Rijk mee aan de slag gaan. Vervolgens kunnen de gemeenten zich daarover uitspreken op het VNG Jaarcongres 2019, of anders in ledenraadplegingen met bijeenkomsten in het land.

Overigens is de VNG bezig met de inrichting van een expertisecentrum, het Kennis- en Leerprogramma aardgasvrije wijken (KLP). (MM)

Industrie aan zet bij recyclen plastic

De VNG gaat zich inzetten om harde afspraken te maken met de industrie over het recyclen van plasticverpakkingen en het gebruik van alternatieven.

Dit gebeurt naar aanleiding van een, vrijwel unaniem aangenomen, motie die de gemeente Utrechtse Heuvelrug, ondersteund door Brummen, Veenendaal en Renswoude, indiende. Deze motie verzoekt een brede lobby te starten tegen het gebruik van plastic als verpakkingsmateriaal en wegwerpartikel.

Wethouder Hans Waaldijk (GroenLinks) van Utrechtse Heuvelrug noemt plasticafval een groot probleem dat wordt opgelost door gemeenten. Die halen het gescheiden op of doen aan nascheiding. Het plasticzwerfafval ligt overal in de openbare ruimte en dat wordt door gemeenten en samenleving opgeruimd.

‘Deze motie is niet bedacht vanachter het wethoudersbureau, maar in onze samenleving ontstaan’, stelde Waaldijk tijdens de BALV. ‘Inwoners zijn zelf gaan opruimen en vroegen aandacht voor het plasticprobleem. Van daaruit is de gedachte ontstaan om deze motie in te dienen. Gemeenten nemen hun verantwoordelijkheid als het gaat om het plasticprobleem, maar de bron ligt bij de industrie en verpakking. Laten we daarom samen als gemeenten een signaal naar de industrie afgeven en naar de landelijke politiek dat er aan de bron wat dient te gebeuren.’

De indieners van de motie willen dat de industrie wordt gestimuleerd om alternatief verpakkingsmateriaal te gebruiken dat duurzaam is en geen gevaar vormt voor het leefmilieu.
Waaldijk werd in zijn oproep op het podium ondersteund door André van de Nadort, lid van het Comité van de Regio’s en burgemeester van Weststellingwerf. Hij was betrokken bij een recent rapport over de rol van plastic in de circulaire economie.

Hij stelt dat plastic te veel eenmalig wordt gebruikt. Dat is veel te weinig om de plasticketen circulair te maken. De fabrikant zal in het ontwerp rekening moeten houden met hergebruik van het materiaal. ‘Als we toe willen naar een duurzame vorm van plasticgebruik zal er bij de productie iets moeten veranderen. Denk bij het ontwerp al na wat er aan het eind met plastic gaat gebeuren. Dat gebeurt nu niet. Zodra plastic in de berm ligt, is het onze verantwoordelijkheid.’ (MM)