Respijthuis in Zuid-Holland: mantelzorger komt op adem

Nummer 12, 25 augustus 2017

Auteur: Paul van der Zwan | Beeld: Gerard Vellekoop

Veel gemeenten steunen mantelzorgers. Westland, Delft, Midden-Delfland en Rijswijk bieden hun de mogelijkheid de hulp aan partner, kind of familielid tijdelijk over te dragen aan Strandgoed Ter Heijde. Dat tegen een vergoeding vanaf slechts 25 euro per dag. De logé heeft een vakantiegevoel en de mantelzorger kan op adem komen.


Een lichte bovenverdieping van woonzorgcentrum Duinhof, tegen de duinen aangeplakt in het Zuid-Hollandse dorpje Ter Heijde. De twaalf logeerkamers en twee huiskamers zijn sober maar sfeervol ingericht. Verzorgend personeel en vrijwilligers staan permanent klaar. Het zal degenen die hun mantelzorg tijdelijk overdragen aan het respijthuis direct geruststellen. Hier zijn de logés in goede handen.
Het is de bedoeling dat de entourage van het Strandgoed de tijdelijke bewoners direct ‘omarmt’, legt coördinator van medewerkers en vrijwilligers Jacqueline van der Meer uit. ‘Het is moeilijk voor mensen om hun vertrouwde omgeving achter te laten zodat de mantelzorger even rust heeft. Daarom proberen we een warme vakantiebeleving te creëren.’
De medewerkers en vrijwilligers van zorgorganisatie Pieter van Foreest doen dat bijvoorbeeld door activiteiten te organiseren voor de bewoners zoals sjoelen, handwerken of een wandeling op het strand. Van der Meer: ‘Maar niets is verplicht, mensen kunnen ook tv kijken in de huiskamer of op hun kamer blijven. Zij beslissen zelf of met elkaar wat ze willen doen.’

Belangrijk uitgangspunt is dat we niemand weigeren

Want als de gast het naar de zin heeft, is de mantelzorger doorgaans eveneens tevreden. En om hem of haar is het vooral te doen. Marga de Goeij, CDA-wethouder in Westland: ‘Wij hoorden onder meer tijdens onze mantelzorgdagen dat zij vaak niet meer aan zichzelf toekomen. Dat kaarten mantelzorgers doorgaans niet zelf aan, maar als je ernaar vraagt, branden ze los. Zo hoorden wij dat er behoefte bestaat aan respijtzorg.’
Die vraag zal de komende jaren in Nederland toenemen. Volgens het CBS is in 2020 ruim een derde van de bevolking ouder dan 65 jaar; in 2016 was dat nog 18 procent. Gezien het overheidsbeleid dat mensen zo lang mogelijk thuis moeten blijven wonen, neemt de druk op mantelzorgers toe. Het aantal hulpbehoevende ouderen groeit namelijk en de groep mantelzorgers om hen bij te staan, zal mede door de vergrijzing slinken.

Mantelzorgcompliment
Hoeveel mantelzorgers er werkelijk zijn, valt niet precies te zeggen. Dat ervaarde ook de gemeente Westland. De Goeij: ‘Mensen kunnen bij ons honderd euro krijgen als mantelzorgcompliment. We hadden gerekend op ongeveer duizend aanvragen maar het waren er 1870. Dat was voor ons wel een eyeopener.’
Reden temeer dus voor Westland om met de drie andere gemeenten, zorgverzekeraar DSW en de zorgorganisaties Pieter van Foreest en Careyn het initiatief te nemen voor het respijthuis. ‘Een idee van een van onze medewerkers’, aldus De Goeij. Deze kwam vaak bij zorgverleners en zag dat er veel voor mantelzorgers wordt georganiseerd. Maar gelegenheid om zich tijdelijk terug te trekken uit hun zorgtaak ontbrak.
De samenwerking met onder meer de drie andere gemeenten was een bewuste keuze van de gemeente Westland. ‘Daardoor konden we “volume” maken en twaalf kamers realiseren. Ook met het oog op een rendabele personele bezetting; stel je voor dat je slechts twee of drie kamers hebt op een verder lege verdieping. Dat is niet erg aanlokkelijk en vergt relatief veel personeel.’

We nemen cliënten op zonder een discussie te voeren over de kostenverantwoordelijkheid

Wat houdt de betrokkenheid van de gemeente in de praktijk in? ‘Wat in de voorbereiding moest gebeuren, hebben wij gecoördineerd. Zo hebben we geholpen met het vaststellen van de criteria voor logés; we wilden een ruime gastvrijheid tonen en geen al te strakke criteria formuleren. Daarnaast moesten we het initiatief natuurlijk onder de aandacht brengen van de inwoners van de vier gemeenten.’
Die gemeenten leveren ook een financiële bijdrage. Die bedraagt samen ongeveer vier ton per jaar, elke gemeente betaalt naar rato van het aantal inwoners per gemeente. Daarnaast betaalde DSW een derde van de opstart van het initiatief en is de zorg voor een deel bekostigd via de Wet langdurige zorg en de Zorgverzekeringswet. Logés betalen afhankelijk van verzekering en indicatie een eigen bijdrage van 25 euro per dag. Dat is minder dan de werkelijke kosten per dag, die ongeveer 190 euro bedragen. De Goeij: ‘We nemen cliënten op zonder een discussie te voeren over de kostenverantwoordelijkheid. Dat is het unieke van dit project. Het is soms moeilijk te bepalen wie wat hoort te betalen, maar belangrijk uitgangspunt is op dit moment dat we niemand weigeren.’


Vrijwilligers
De verwachting was dat het respijthuis veelal met vrijwilligers gerund kon worden. ‘Maar de meeste logés hebben veel zorg nodig; die zorgbehoefte was groter dan we dachten. Daaruit blijkt overigens ook weer dat mantelzorgers meer doen en zwaarder belast zijn dan vaak wordt gedacht.’
Van der Meer beaamt de woorden van De Goeij: ‘We gingen er een beetje vanuit dat we niet veel meer zouden hoeven te doen voor logés dan een kam door het haar halen en panty’s aan- en uittrekken. Maar de meesten blijken eveneens hulp nodig te hebben met wassen en aankleden.’
De vrijwilligers bleken behoefte te hebben aan een professional die continu op de afdeling aanwezig is, die vraagbaak is en ook de verantwoordelijkheid draagt over de zorg en de taken verdeelt. Er komen gasten met verschillende ziekten zoals dementie, parkinson, MS en met gedragsproblemen. Dat maakt begeleiding en een eindverantwoordelijke noodzakelijk.
Het Strandgoed is half mei 2016 officieel geopend. Heeft het respijthuis zijn doelen gehaald? De Goeij: ‘Dat is nog niet helemaal te zeggen. Maar als mensen terugkomen, is dat een aanwijzing.’
Dat laatste gebeurt, aldus Van der Meer.
Onderzoek naar de klanttevredenheid staaft hun vermoedens. Zowel de gasten als de mantelzorgers geven gemiddeld een 8,4 op een schaal van één tot tien. Naarmate het Strandgoed langer bestaat, stijgt dat cijfer. De inzet van meer professionele hulp en de betere zorg daardoor, hebben hun uitwerking kennelijk niet gemist.
Net als de waardering voor het respijthotel stijgt de bezettingsgraad van het Strandgoed. Van der Meer: ‘We zitten nu gemiddeld rond de 70 procent, terwijl het voorheen ook wel 40 procent is geweest.’
Het eerste jaar van de pilot mochten gasten in totaal drie weken in het zorghotel verblijven. Zij kunnen hun dagen in één keer gebruiken, maar meestal komen de gasten vaker en korter. Sinds mei dit jaar is het maximale verblijf per jaar verdubbeld naar zes weken. ‘Dat is natuurlijk van invloed op de gestegen bezettingsgraad, maar die duidt eveneens op tevreden gasten.’ En op een goed pr-beleid. ‘We adverteren meer in kranten en in huis-aan-huisbladen. Daarnaast zijn zoekmachines op internet anders ingericht zodat je eerder bij het Strandgoed uitkomt.’

Bijvangst
Het doel van het zorghotel, mantelzorgers op adem laten komen, lijkt gehaald te worden. Daarnaast spreekt De Goeij nog van een bijvangst: ‘Mantelzorgers kunnen zich tijdens het verblijf in alle rust bezinnen op de situatie. Dat levert niet zelden het besef op dat opname of verhuizing van degene die zij verzorgen, noodzakelijk is.’
Kwetsbaar punt vormt het aanbod van vrijwilligers. ‘Zelfs in een gemeente als Westland waar de sociale cohesie van oudsher groot is’, aldus wethouder De Goeij. Bij de huidige bezettingsgraad zijn ongeveer zestig vrijwilligers nodig die een dagdeel per week voor hun rekening nemen. Van der Meer: ‘We hebben er momenteel vijfentwintig te weinig.’
Desondanks gaat De Goeij er vanuit dat het Strandgoed blijft bestaan. ‘Ik ben erg blij met het respijthuis; het past echt in onze gemeente.’ Of het Strandgoed na de proefperiode, die tot 1 januari a.s. loopt, op zijn huidige locatie blijft of elders onderdak krijgt, weet de wethouder nog niet.

Andere gemeenten volgen het respijthuis met belangstelling. De Goeij krijgt er regelmatig vragen over, één gemeente is al komen kijken. ‘Ik raad het elke gemeente aan. Er zijn ook hotels die respijtzorg bieden, maar daar moeten mensen het volle pond betalen. En dat kan niet iedereen.’
Soms betalen verzekeraars voor een deel mee. Van der Meer: ‘We hebben hier ook wel gasten uit bijvoorbeeld Amsterdam, Zaandam en Amersfoort die een deel van de kosten vergoed krijgen. Maar die vijfentwintig euro per dag zorgt ervoor dat onze respijtzorg betaalbaar is voor veel meer mensen.’

 

Meer voor mantelzorger

Naast het Strandgoed Ter Heijde kent de gemeente Westland meer voorzieningen voor mantelzorgers.
Zo is er het Steunpunt Mantelzorg, dat sinds kort eveneens een consulent heeft voor jonge mantelzorgers.
Het Ontmoetingscentrum voor mensen met beginnende dementie biedt onder meer een programma voor mantelzorgers.
De gemeente heeft ook een jaarlijkse Mantelzorgweek met onder meer
activiteiten voor mantelzorgers en zij biedt de mogelijkheid van het Mantelzorgcompliment.