Recensie: Thuis best?



Nummer 19, 1 december 2017

Auteur: Rogier van der Wal

De Amsterdamse socioloog Jan Willem Duyvendak heeft met een aantal andere auteurs een mooi boekje geschreven over het ‘thuisgevoel’. Dat begint met keukentafelgesprekken – de lokale overheid bij je thuis – en eindigt met de Zwarte Piet-discussie. Heel relevant en interessant voor gemeenten.

Duyvendak signaleert dat ‘thuis’ als emotionele notie in de mode is, een soort magische belofte van vertrouwdheid en veiligheid. Hij spreekt van de ‘verhuiselijking van Nederland’, die echter ook de bron is van misvattingen. In het boek ontkracht hij er een aantal: thuisvoelen kan blijkens zijn onderzoek wél op meerdere plekken, en niet alleen daar waar je geboren bent. Het is ook niet per se verbonden met de natiestaat (maar wordt ook op stads-, wijk- of buurtniveau beleefd) en roept heel diverse emoties op, die van persoon tot persoon kunnen verschillen. Echt thuisvoelen, doe je je lang niet overal. In de kern is het een heel selectieve emotie. Je kunt vaak ook makkelijker onder woorden brengen wat er aan de hand is als je je ergens niet thuisvoelt, met heimwee en nostalgie als trefwoorden. ‘De grote fixatie op thuis verraadt wat velen missen.’

In de ogen van Duyvendak leven we in nostalgische tijden en is er geen sprake van oikofobie (een ‘ziekelijke afkeer’ van thuis en van de natie, zoals Thierry Baudet beweert) maar juist van oikomania. We dwepen met thuis en met onze Nederlandse gebruiken en gewoonten en eisen van nieuwkomers dat ze zich thuisvoelen en Nederlandse normen en waarden omarmen. Zo wordt ‘thuis’ gepolitiseerd en dat werkt tegenstellingen, in- en uitsluiting in de hand. Duyvendak heeft de verkiezingsprogramma’s voor de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen geanalyseerd en laat scherp zien hoe dit werkt, bij rechtse én linkse partijen. Wel verrassend: en passant bestrijdt hij dat er sprake is van (alleen) verrechtsing. Bepaalde progressieve waarden worden als kenmerkend voor Nederland namelijk bijna Kamerbreed gehuldigd. Aan de andere kant moeten we ook weer niet doen of we in Nederland altijd al vooropliepen, want dat is aantoonbaar onjuist.

Ook thuis als beste plaats voor zorg krijgt in het boek uitgebreid aandacht, wat een genuanceerd beeld oplevert. Er komt nog meer voorbij zoals thuiszijn in je eigen lichaam, thuis bevallen en sterven en niet alles wordt even grondig uitgediept. Maar het is voor het eerst dat het thuisgevoel zo grondig onder de loep wordt genomen, en gezien de dominantie ervan op allerlei terreinen kunnen we ons voordeel doen met wat dat aan inzichten heeft opgeleverd.

Rogier van der Wal is strategisch beleidsadviseur wetenschap bij de VNG.

 

Jan Willem Duyvendak, Thuis. Het drama van een sentimentele samenleving, Amsterdam University Press, € 19,99