Recensie: Gemeenschapsvorming als bindmiddel

Nummer 15, 6 oktober 2017

Auteur: Rogier van der Wal

Soms kan een boek helpen om meer greep te krijgen op complexe zaken. Patrick Loobuyck, in Vlaanderen een bekend publiek denker, zet zijn visie uiteen op wat er gaande is in de samenleving en doet dat op een aangename, afgewogen manier. Hij maakt zich zorgen over morele paniek en polarisatie en stelt aldaar rust en redelijkheid tegenover.

Wat Loobuyck beschrijft, is herkenbaar. Hoewel zijn boek met een meer nationale insteek geschreven is, komen er ook de nodige lokale voorbeelden in voor. Een kerststal die uit voorzorg maar vast wordt verwijderd uit een gemeentehuis, een begraafplaats die een naar Mekka gericht deel krijgt speciaal voor moslims, en een (nota bene linkse) lokale bestuurder die onder vuur komt te liggen als ze kritiek durft te uiten op de Marokkaanse gemeenschap. En vanzelfsprekend komen we ook de hoofddoeken- en boerkaverboden tegen.

Rechtsstaat boven sharia
Loobuyck stelt dat we bepaalde gezamenlijke basisprincipes zoals vrijheid, gelijkheid en solidariteit, die hij de ‘overlappende consensus’ noemt, als samenleving moeten respecteren en hooghouden. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de onverkorte voorrang van rechtsstaat boven sharia. Daarnaast pleit hij bij inburgering voor redelijke accommodatie: verschillen mogen erkend worden, maar een zekere voorrang voor de voorgegeven cultuur is niet onredelijk. In het onderwijs zouden we kinderen al kunnen aanleren om ‘over de muurtjes te kijken’, naar elkaar te luisteren en aan combinatiedenken te doen, om zo het eigen gelijk te overstijgen en te leren relativeren. Leven en laten leven is niet genoeg: samenleven vraagt om overtuiging, om instemming. Maar ook om adequate informatie, want overal wordt in de beeldvorming het aantal moslims schromelijk overschat. Interessant is dat Loobuyck naar analogie van de secularisatie onder christenen een ‘ontmoskeeïng’ onder moslims voorspelt. Een dunne nationale identiteit kan als bindmiddel fungeren, mits met gezond verstand gehanteerd. Loobuyck toont begrip voor onze natuurlijke ‘schildpadreflex’ (terugtrekken wanneer er iets vreemds op ons pad komt) maar benadrukt het belang van ontmoeting, van een wederkerige, tweezijdige inspanning. Uitzonderingen op regels zijn tricky, je kunt dan beter voor iedereen de regels iets oprekken.

Samenleven met gezond verstand, wie wil dat niet? In tijden van onvrede, onbehagen en soms onrust – zie de recente NSOB-studie Omgaan met onvrede – heeft het ons veel te bieden, met Steenbergen, Geldermalsen, Oranje en de crisis rond bed-bad-brood nog vers in ons geheugen. Ondanks de Vlaamse accenten is het ook in de Nederlandse context prima bruikbaar. Het is een mooie aanvulling op het lopende WRR-adviestraject over migratiediversiteit.

Rogier van der Wal is strategisch beleidsadviseur wetenschap bij de VNG.