Recensie: De fijne kneepjes van de ambtelijke praktijk

Nummer 7, 20 april 2018

Auteur: Rogier van der Wal


Dit boek valt op: een egaalbruine kaft zonder opsmuk, en een wit label met in rode letters: ‘Het geheime handboek.’ Een inleiding als leeswijzer, een deel over wat je als politiek sensitieve ambtenaar moet weten, gevolgd door een deel over wat je moet kunnen. Het komt voort uit jarenlange trainingen aan ambtenaren. De daar opgedane ervaringen vormen een illustratie bij het betoog, zoals de scheefgelopen cases met daarna een uitgewerkt voorstel voor een betere aanpak. Het is geschreven voor decentrale ambtenaren, vooral op lokaal niveau: nog nauwelijks beschreven en volgens de auteurs verreweg het interessantst. Zowel beginners als gevorderden kunnen er iets aan hebben, vooral vanwege de grondige, systematische aanpak en de praktische handreikingen. Ludiek element vormen de ‘van9tot5-cartoons’ van tekenaar én ambtenaar Dick van de Wiel.

Rolverdeling
In deel I worden de verschillen tussen de ambtelijke en de politieke wereld uitvoerig behandeld, met speciale aandacht voor de rolverdeling tussen college, raad en ambtelijke organisatie en de verschillende stappen in de beleidscyclus – en de vier politieke seizoenen van een bestuursperiode. Ook de verschillende beelden die leven bij deugdelijke besluitvorming komen aan bod. Naast inhoud is proces (en het tijdig bespreken daarvan) een belangrijk element voor een soepele samenwerking tussen bestuurders en ambtenaren.
Deel II is spannender: daar gaat het over de fijne kneepjes van het vak, wat niet in een checklist te vangen is. We krijgen achtereenvolgens vier handige tools, drie onontbeerlijke vaardigheden en tot slot vijf typen bestuurders voorgeschoteld. Alles begint met een goede probleemanalyse, lettend op technische én ethische complexiteit, om beter greep te krijgen op wat wanneer politiek gevoelig wordt. Een goed overzicht van het krachtenveld kan daarbij helpen. Oplegnotities en vaste formats zijn geen verplicht nummer, maar kunnen je helpen om besluitvorming geolied te laten verlopen. En het verdient aanbeveling altijd de centrale vraag van bestuurder of raadslid voor ogen te houden: Waarom moet ik dit nu doen? Als je voorstel daarop aansluit, is de kans dat het verder komt, vele malen groter.

‘Komma sukkel’-vragen
Vragen stellen, structureren, benoemen: er valt nog veel te winnen. Goed benoemen, nooit een overleg uit zonder heldere conclusies, geen ‘komma sukkel’-vragen meer… Als je weet met welk type bestuurder je te maken hebt, kun je je aanpak daarop afstemmen. Een politiek dier bestuurt nu eenmaal anders dan een beroepsbestuurder of een non-conformist. Hierbij vroeg ik me wel af of er niet ook een typologie van ambtenaren met hun verschillende stijlen bij had gekund (ook die verschillen immers!) plus aandacht voor hoe die samengaat met die van de bestuurders. Een nuttig boek, aanbevolen!

Rogier van der Wal is strategisch beleidsadviseur wetenschap bij de VNG.

Marike Simons, Maud van de Wiel en Harmen Binnema, Politieke sensitiviteit voor ambtenaren. Het geheime handboek. Amsterdam University Press, €24,95.