Raadgever Asiel en integratie

Alle gemeenten hebben te maken met nieuwkomers, ze hebben een taakstelling om statushouders te huisvesten. In sommige gemeenten is een asielzoekerscentrum gevestigd of een opvanglocatie voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv). Nieuwkomers hebben ondersteuning nodig. Ze kennen de taal niet en moeten het ingewikkelde Nederlandse systeem leren kennen. Mensen met een status willen graag snel aan het werk. De gemeente is verantwoordelijk voor het ondersteunen van asielzoekers en statushouders.

Wettelijke taken

Nadat asielzoekers de procedure voor een verblijfsvergunning hebben doorlopen, worden ze statushouders. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor hun huisvesting, ze maken daarover afspraken met de woningcorporatie(s). Statushouders worden over gemeenten verdeeld op basis van het aantal inwoners.

Sinds oktober 2017 hebben gemeenten een wettelijke taak in het begeleiden van nieuwkomers. Dit is verankerd in de Wet Inburgering. Gemeenten ontvangen per statushouder €2370 om dit uit te voeren. Dit geld wordt achteraf in de meicirculaire uitgekeerd via een Decentralisatie Uitkering (DU). Het gaat in de eerste plaats om praktische begeleiding bij huisvesting en het aanvragen van toeslagen. Daarnaast is er een opgave om nieuwkomers te coachen en wegwijs te maken in de gemeente en in de Nederlandse gezondheidszorg.

Veel gemeenten laten maatschappelijke begeleiding uitvoeren door een welzijnsorganisatie die meestal vrijwilligers inzet, bijvoorbeeld VluchtelingenWerk. Vast onderdeel van de maatschappelijke begeleiding is het participatieverklaringstraject. In dit traject maken nieuwkomers kennis met de Nederlandse maatschappij en kernwaarden zoals vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Daarnaast leren ze de gemeente beter kennen, inclusief lokale voorzieningen zoals de bibliotheek, de GGD, het welzijnswerk en mogelijkheden voor vrijwilligerswerk.

Inburgering

Sinds 2013 is inburgering geen taak meer van gemeenten, maar de eigen verantwoordelijkheid van inburgeraars. In het regeerakkoord 2017-2020 worden nieuwe plannen aangekondigd die gemeenten een grotere regierol geven bij de integratie van nieuwkomers. De invulling daarvan wordt nader uitgewerkt.

Integrale en parallelle aanpak

In de afgelopen jaren was er sprake van een verhoogde asielinstroom. Gemeenten hebben in drie jaar tijd 80 duizend statushouders gehuisvest. In 2018 is het verwachte aantal 21 duizend. Van hen wordt verwacht dat zij in korte tijd zelfredzaam zijn en op eigen kracht kunnen participeren. Waar nodig, moet steun worden geboden, de gemeente heeft daarbij de regierol. Dit past in de taken van het sociaal domein. Het is aan de gemeente zelf om te bepalen op welke manier zij dit doet. In 2015 raadde de adviseerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) om:

  • te zorgen voor een actieve rol voor gemeenten
  • al tijdens verblijf in het azc te beginnen en te zorgen voor een doorlopende lijn in het azc
  • een parallelle aanpak waarin het leren van de taal, het krijgen van huisvesting, het volgen van een opleiding en (het vinden van) werk niet na elkaar, maar op hetzelfde moment plaatsvinden.
  • het halen van een Nederlands diploma te stimuleren

Verschillende sectoren zijn daarbij betrokken: publieke gezondheid, jeugdgezondheidszorg, opvoedondersteuning, wijkteams en welzijn, onderwijs, werk/participatie en armoede en schuldhulpverlening. Binnen deze taakgebieden van de gemeente kunnen accenten worden aangebracht voor statushouders. Voor sommige nieuwkomers is maatwerk nodig. Het is essentieel om de verschillende leefgebieden te verbinden. Sommige gemeenten kiezen ervoor om klantmanagers van de sociale dienst op te leiden en de regie over het traject te laten voeren.

Ook als uitvoering meer op afstand staat kan de gemeente in de rol van opdrachtgever sturen op  samenhang, bijvoorbeeld tussen welzijnswerk, maatschappelijke begeleiding en publieke gezondheid. Daarnaast kan de gemeente als inkoper van Wmo en jeugdzorg rekening houden met specifiek noden van deze doelgroep. Hiervoor is een checklist opgesteld. Ten slotte kunnen gemeenten ook een rol spelen bij onderwerpen die geen wettelijke taak zijn, bijvoorbeeld bij inburgering door in overleg te gaan met taalaanbieders en ROC’s in de regio.

Algemene tips

  • Zorg ervoor dat verschillende afdelingen met elkaar in overleg zijn
  • Zorg ervoor dat de gemeente overzicht heeft van lokale partners en activiteiten. En dat er (samenwerkings)afspraken met partners worden gemaakt.
  • Zorg ervoor dat de statushouders in beeld zijn
  • Zorg ervoor dat er doelen worden gesteld rondom deze doelgroep
  • Ga nog voor de huisvesting in overleg met het azc over statushouders die aan de gemeente zijn gekoppeld en begin dan al met het opstellen van een plan
  • Doe een brede intake/ assessment om in kaart te brengen wat behoeften individuele nieuwkomer is
  • Wijs een duidelijke eigenaar aan binnen de gemeente
  • Zorg ervoor dat professionals binnen de gemeente – waar relevant – ervaring hebben met cultuursensitief werken