Raadgever Participatie in de Omgevingswet

Vroegtijdig betrekken van inwoners en bedrijven is het fundament van de Omgevingswet. Door iedereen aan de voorkant te betrekken zorgt u ervoor dat verschillende invalshoeken en ideeën in beeld zijn, de gemeenteraad kan er rekening mee houden. Participatie kan bezwaarprocedures later in het proces voorkomen, en leidt tot meer draagvlak en snellere en betere besluitvorming.

Nieuw in de Omgevingswet is dat van inwoners betrokkenheid en eigen initiatief worden verwacht. Bij het ontwikkelen van een visie op de fysieke leefomgeving en bij initiatieven in het zoeken van draagvlak daarvoor bij belanghebbenden en andere betrokkenen.

Van de gemeenteraad verwacht de wetgever een welwillende houding ten aanzien van initiatieven: ruimte geven. Het gaat steeds om de ontwikkeling en inrichting en om de bescherming en het behoud van de leefomgeving. Dat vraagt van de gemeenteraadsleden dat ze telkens alle belangen overzien en tegen elkaar afwegen (en beschermen).

Deze raadgever helpt u op weg bij de inrichting van het participatieproces en geeft een inkijkje in uw rol daarbij als raadslid.

Wettelijk kader

In de Omgevingswet staat dat participatie verplicht is, namelijk ‘het in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden (burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen) bij het proces van de besluitvorming over een project of activiteit’. Verder staan er in het omgevingsbesluit enkele regels voor een goed proces.
Bij het omgevingsplan moet in een kennisgeving worden uitgelegd hoe het participatieproces eruit ziet. En er geldt een zogenaamde ‘motiveringsplicht’ voor de omgevingsvisie en het omgevingsplan. De gemeente moet motiveren hoe de omgeving is betrokken bij de voorbereiding van de visie en het plan, en wat er is gedaan met de input. Tot slot geeft de wet alle ruimte aan de gemeente en de initiatiefnemer voor lokaal maatwerk. De ene situatie is de andere niet en per initiatief zullen de belanghebbenden en de impact verschillen.

Rol van de gemeenteraad

U bent als raad verantwoordelijk voor het monitoren en bewaken het participatieproces, uw gebruikelijke taak binnen de gemeente. Dat is niet anders na de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Voor een succesvol participatieproces is het van belang dat ieders inbreng voldoende wordt meegenomen. Alle belangen en argumenten wegen mee. Dat is iets anders dan ‘iedereen krijgt zijn zin’. Elke keuze heeft gevolgen voor de integraliteit van de visie of het plan. Gemeenten krijgen grote vrijheid bij het inrichten van hun participatieproces. Duidelijke kaders en spelregels zijn van belang zodat iedereen weet wat hij verwachten kan. Het helpt ook als de gemeente duidelijk is over haar betrokkenheid en belang. Op deze manier kan de raad achteraf beoordelen of het participatieproces voldeed aan de gemaakte afspraken.

Rechtsbescherming bij participatie

De Omgevingswet is niet alleen een juridische exercitie – een samenvoeging van 26 sectorale wetten – het wordt vooral een cultuuromslag. Initiatieven worden nu vaak ontvangen met een afwachtende nee, tenzij-houding. Dat moet veranderen in een welwillend ‘ja, mits’. Een dilemma waar de raad mee te maken krijgt is de spanning tussen ruimte en rechtsbescherming. Meer ruimte betekent dat de raad zijn keuzes beter moet onderbouwen. Daar hoort bij dat alle belangen en partijen vroegtijdig bij het proces worden betrokken. Waarom kiest u bijvoorbeeld voor een hogere geluidnorm of een lagere geurbelasting in een gebied? Wat zijn de gevolgen daarvan voor burgers en bedrijven? Waarom mag een plan in één bepaald gebied wel en in een ander gebied niet? Dat vraagt een duidelijke onderbouwing van het verschil tussen de ene en de andere situatie. U kunt beslissen om af te wijken van de regels als u dat goed en inhoudelijk onderbouwd doet.

Omdat de gemeenteraad waakt over rechtsgelijkheid, moet u in elk geval regelen dat iedereen een gelijke uitgangspositie heeft, om te beginnen met gelijke informatie. Niet alle groepen in de gemeente zijn even mondig en actief. Vergeet niet om daar extra aandacht aan te besteden en te zorgen dat ook die stem wordt gehoord.