Onderzoek voortgang Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis (pdf, 2,8 MB)

3 jaar na de lancering van het Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis is de uitvoering van de eerste 2,5 jaar geëvalueerd door onderzoeksbureau Significant. Het bureau concludeert dat betrokken partijen hard aan de slag zijn gegaan met de aanpak van dakloosheid en op meerdere plekken in het land de aanpak vorm krijgt. Maar ook dat de ambitie om in 2030 geen dakloosheid meer te hebben in Nederland, in het huidige tempo niet gehaald wordt.

De onderzoekers analyseerden 37 regionaal vastgestelde plannen, aangevuld met een enquête die is ingevuld door 38 regio’s en ongeveer 30 diepte-interviews met verschillende partijen op landelijk en regionaal niveau. Een klankbordgroep, bestaande uit 17 partijen, heeft de voortgang van het onderzoek actief gevolgd en inhoudelijke input geleverd.

Uit het onderzoek blijkt dat het huidige ondersteuningsaanbod regio’s inspiratie en kennis heeft opgeleverd en de bewustwording over de omvang van dakloosheid bij centrumgemeenten én regiogemeenten heeft vergroot. Aan een ondersteuningsstructuur die meer gericht is op ‘doen’, wordt nu gewerkt. Onder meer vanuit een samenwerkingsagenda door de VNG en Aedes, samen met de regioadviseurs van Platform Sociaal Domein. Momenteel zetten zij in op een versnelling van het programma Wonen Eerst en bieden ze dit jaar in de regio concrete, praktische ondersteuning.

Naar verwachting is begin 2027 een nieuw, integraal ondersteuningsaanbod voor alle regio’s beschikbaar, gericht op het maken van de stap van praten naar doen.

Andere aanbevelingen uit de evaluatie richten zich op partijen in de regio. Zo wordt geadviseerd om te focussen op kernelementen van het Nationaal Actieplan Dakloosheid: het toepassen van Wonen Eerst; het geven van urgentie aan dreigend dakloze mensen in lijn met de Wvrv; het werken aan passende woonoplossingen voor meerdere doelgroepen; en het serieus vormgeven van preventie door een breed preventief loket te realiseren, waar alle dreigend dakloze mensen terechtkunnen met vragen op alle leefgebieden.

Ook benoemen de onderzoekers het belang van het betrekken van ervaringskennis bij de vormgeving en uitvoering van de aanpak van dakloosheid.

Het rapport bevestigt de brede consensus dat de beweging richting preventie en Wonen Eerst de juiste koers is. Deze paradigmaverschuiving van opvang naar wonen is hard nodig, maar staat nog in de kinderschoenen. Om dit te realiseren is samenwerking essentieel, onder meer tussen verschillende domeinen – zoals zorg, wonen en werk & inkomen.

Daarnaast wijzen de onderzoekers op positieve ontwikkelingen: steeds meer regio’s zetten Wonen Eerst-pilots om in structureel beleid en wijzen preventief meer woningen toe. Ook geven woningcorporaties in toenemende mate prioriteit aan het huisvesten van dakloze mensen.

Het rapport wijst op kansen binnen de huidige en toekomstige regelgeving. Vooruitlopend op de Wvrv kunnen gemeenten dreigend dakloze mensen al urgentie op een sociale huurwoning geven. De mogelijkheden in de wet- en regelgeving om maatwerk in inkomensondersteuning toe te passen zijn al beschikbaar en komen er nog meer (Participatiewet in Balans).

Samenhang met NAD Dashboard

Hoe is het gesteld met de voortgang van gemeenten op preventie en Wonen Eerst? Dat maken we inzichtelijk met het NAD-dashboard. In december 2025 is de 4e meting gepubliceerd, ingevuld door alle 44 regio’s. Zie voor de belangrijkste overkoepelende conclusies ten opzichte van december 2024 VNG-bericht 'Analyse dashboard Actieplan Dakloosheid 2025: de conclusies' (16 januari 2026).