Samen Controleren
Samen Controleren biedt een collectieve, gestandaardiseerde aanpak: informatiebeveiliging en privacybescherming bij leveranciers worden één keer onafhankelijk gecontroleerd en alle deelnemende gemeenten kunnen de resultaten hergebruiken. Door een gezamenlijke aanpak en standaardisatie van de controles op ICT-leveranciers verbetert de kwaliteit en doelmatigheid van toezicht door gemeenten aanzienlijk.
Waarom Samen Controleren?
Gemeenten zijn voor hun dienstverlening steeds afhankelijker van SaaS-oplossingen, terwijl individuele gemeenten vaak onvoldoende capaciteit, expertise en schaalgrootte hebben om leveranciers structureel te beoordelen. Er is sprake van versnippering, dubbel werk en verhoogde risico's in de digitale keten. In de ALV-rapportage september 2026 ‘Samen uit de startblokken' wordt gesteld dat er vanuit de Cyberbeveiligingswet de verplichting voor gemeenten ontstaat om hun ICT-leveranciers te controleren ten aanzien van informatiebeveiliging en privacy. Daarom wordt binnen het project Samen Controleren gewerkt aan een collectieve aanpak voor het controleren van SaaS-leveranciers.
Waarop wordt gecontroleerd?
Een belangrijk uitgangspunt is dat Samen Controleren geen nieuwe methodiek ontwikkelt, maar gebruikmaakt van de bestaande IBD-handreikingen en -instrumenten, zoals de onlangs geïntroduceerde PLC-methodiek (Proportioneel Leveranciers- en Contractmanagement). Deze methodiek levert de inhoud voor de controles. PLC classificeert leveranciers op dienstkritiek, ketenpositie en digitale autonomie, en vertaalt die uitkomst naar één van drie borgingsniveaus met bijpassende contract- en beheereisen. PLC is de praktische uitwerking van de verplichtingen uit de Cbw, de Cbb, de BIO2 en de AVG/UAVG, en sluit aan op de GIBIT-contractvoorwaarden.
Kwartiermakersfase
Tot aan de Najaars ALV in december 2026 bevindt Samen Controleren zich in de kwartiermakersfase. Deze fase wordt gebruikt om de organisatorische, bestuurlijke, juridische en financiële randvoorwaarden uit te werken, met een voorkeur op hergebruik van bestaande structuren. Het resultaat zal ter besluitvorming aangeboden worden aan de ALV van VNG. Bij een positief besluit wordt naar verwachting per medio 2027 de controle uitgevoerd door de dan staande dienst.
Pilot 2025
De pilot uit 2025 heeft aangetoond dat deze aanpak zowel de kwaliteit van het toezicht als de efficiëntie voor gemeenten én leveranciers aanzienlijk verbetert:
- 'Als gemeente hebben we de pilot Samen Controleren ervaren als een waardevolle stap naar minder administratieve last en meer uniformiteit in leverancierscontroles. De meerwaarde zit voor ons in één gezamenlijk controle document per applicatie dat we direct kunnen inzetten voor ENSIA, BIO-verantwoording en toekomstige NIS2-verplichtingen, waardoor we ketenrisico’s beter en efficiënter kunnen beheersen.' - Gemeente Amersfoort
- 'De net vastgestelde Cyberbeveiligingswet verplicht ons om te sturen op de risico’s bij leveranciers en samen kun je (uiteraard) veel meer invloed uitoefenen! Met name bij onze kroonjuwelen (de belangrijkste informatiesystemen) biedt dit grote voordelen.' - Gemeente Amsterdam
- 'Daarnaast helpt deze aanpak gemeenten om de inzet van externe audits te beperken tot de situaties waarin deze daadwerkelijk noodzakelijk zijn, waardoor beschikbare middelen doelmatiger kunnen worden ingezet.' - Gemeente Meppel
Lees het nieuwsbericht 'Samen Controleren wordt een structurele VNG-voorziening'.
Meer informatie
Mail voor vragen of opmerkingen naar samencontroleren@vng.nl.