Bot (Column: André Krouwel)

Nummer 17, 2016

Vanuit de VS volg ik de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Op het eerste gezicht lijken er grote verschillen tussen onze consensusdemocratie met machtsdeling, coalitiekabinetten, een parlement met elf partijen en overleg tussen werkgevers, werknemers en het kabinet. In de meerderheidsdemocratie van de VS leidt het winner-takes-all  tot een bittere, persoonlijke en weinig inhoudelijke strijd over het karakter van kandidaten, hun privéleven en hun geschiktheid om überhaupt politiek actief te zijn. In Nederland is veel weerstand tegen Wilders en zijn discriminerende uitspraken, maar slechts weinigen vinden hem ongeschikt of pogen hem via persoonlijke aanvallen politiek uit te schakelen.

Hun contact met de samenleving verloopt via kreten van 140 karakters

De overeenkomsten zijn echter het meest opvallend. Ook in de Amerikaanse verkiezingen is het belangrijkste issue immigratie, een thema dat al vier verkiezingen de Nederlandse politieke agenda domineert. Ook in de VS is er een kandidaat die mensen in hun diepste (religieuze) identiteit krenkt en hen het recht ontzegt volwaardig lid te worden van de samenleving. Ook hier zie je dat die kandidaat voornamelijk via Twitter tot zijn achterban krijst dat het land onder een islamitisch juk gebukt gaat. Net als Wilders is ook Trump niet gecharmeerd van een diepgaand debat met uitwisseling van ideeën en beleidsvoorstellen om tot compromissen te komen. Beide mannen zoeken continu de grenzen op van de rechtsstaat en het fatsoen. Ze hebben korte, onuitgewerkte politieke programma’s die makkelijk zijn om te zetten in leuzen en oneliners. Hun contact met de samenleving verloopt via kreten van 140 karakters die ze de virtuele ruimte insturen om kortstondig alle mediakanalen te vullen met hun holle leuzen en beloften.

Om dit te verhullen, veinzen ze brede populariteit en aanhang, maar in werkelijkheid vertegenwoordigen ze een kleine minderheid van de bevolking. Trump en Wilders ageren op dezelfde wijze tegen de traditionele media. Die worden weggezet als een links bolwerk, ondanks al het wetenschappelijke bewijs dat het overgrote deel van de journalistieke productie rechtse issues, frames en logica benadrukt. Maar voor beide politici doen de feiten er niet toe. Zij hebben een eigen werkelijkheid gecreëerd waarin zij het centrum van het politieke universum zijn.

Uit onderzoek blijkt dat een groot deel van de online-steun voor Trump door hemzelf is gefabriceerd middels bots, automatische sociale media accounts die interacteren met andere gebruikers. Binnenkort ook in uw gemeente: nieuwe partijen zullen sociale media gebruiken om te veinzen dat ze de publieke opinie en een meerderheid van de bevolking achter zich hebben. In werkelijkheid vervalsen ze die meerderheid en worden daadwerkelijk geïnteresseerde burgers overschreeuwd met virtuele manipulatietechnieken. Op lokaal niveau zijn de traditionele partijen en media nog kwetsbaarder voor dit soort manipulatie en minder in staat zich hiertegen te weren. Dat is iets om over na te denken voor de campagne van 2018.

André Krouwel, andre.krouwel@vu.nl, @AndréKrouwel