Rioolheffing

Informatie voor raadsleden

Rioolheffing toegelicht

De rioolheffing hangt samen met de wettelijke zorgplicht voor drie beleidsvelden op het gebied van water. Doel van de rioolheffing is om geld vrij te maken voor onder meer de afvoer van afvalwater, de afvoer van regenwater (ook wel hemelwater genoemd) en het beheer van het grondwaterpeil. Omdat het overgrote deel van de investeringen in deze zorgtaken gebruik maakt van het afvoerstelsel, spreekt men over de rioolheffing.

Met het oog op deze wettelijke gemeentetaken kunnen gemeenten belasting heffen voor:

  • de inzameling en het transport van huishoudelijk en bedrijfsafvalwater
  • de zuivering van huishoudelijk afvalwater
  • de inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater
  • het treffen van maatregelen om nadelige gevolgen te voorkomen en te beperken van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming

Bestemmingsbelasting

De inkomsten uit rioolheffing zijn alleen beschikbaar voor uitgaven gerelateerd aan de beschreven zorgtaken. Het heffen van rioolheffing om andere gemeentetaken te financieren is niet toegestaan. De inkomsten uit de rioolheffing hoeven niet kostendekkend te zijn en mogen worden aangevuld met inkomsten uit de algemene middelen, zoals een deel van de opbrengst uit OZB of de uitkering uit het gemeentefonds.

Twee belastingen

De wet biedt de mogelijkheid om twee belastingen te heffen. Daarbij dient de ene belasting voor de kostendekking van inzameling, het transport en de zuivering van afvalwater. De andere belasting kan de kosten dekken die samenhangen met de afvoer van regenwater en het beheer van het grondwaterpeil. De gemeente is overigens niet verplicht de kosten met twee heffingen te dekken, maar kan volstaan met één rioolheffing voor de dekking van de kosten van alle taken.

Meer informatie

Rioolheffing verplicht?
Op grond van de wet heeft de gemeenteraad de vrijheid om wel of geen rioolheffing in te voeren. De gemeenteraad kan besluiten om de lasten van de watertaken te dekken uit de algemene middelen van de gemeente, bijvoorbeeld door een verhoging van de OZB. Maar de lasten van de watertaak zijn zo omvangrijk dat het achterwege laten van een specifieke heffing weinig realistisch is.

Wat regelt de wet?

De Gemeentewet schrijft geen criteria voor waaraan de rioolheffing moet voldoen. Wel zijn er enkele beperkingen die uit de aard van de rioolheffing voortvloeien. De wet bepaalt bijvoorbeeld dat er sprake is van een bestemmingsheffing doordat de belastingopbrengst bedoeld is om daarmee de kosten van de gemeentelijke watertaak te dekken.

Een belangrijk aandachtspunt bij een bestemmingsbelasting zoals de rioolheffing is het verbod om winst te maken. De geraamde baten uit de rioolheffing mogen de geraamde lasten van de gerelateerde taken niet overschrijden. Het is van belang dat de gemeenteraad hier op let. Het wordt sterk aangeraden de ramingen deel te laten uitmaken van de besluitvorming bij de invoering of wijziging van de belastingverordening.

Als de gemeenteraad ervoor kiest om alleen voor de afvoer van afvalwater belasting te heffen of alleen voor de afvoer van hemelwater, moet men er alert op zijn dat alleen de kosten voor die betreffende taak worden verhaald.

Keuzemogelijkheden gemeenteraad

De gemeenteraad heeft veel vrijheid bij de inrichting van de rioolheffing. De belangrijkste criteria waarbij de gemeenteraad bij het vaststellen van de belastingverordening een keuze kan maken zijn:

  • de keuze om een belasting voor alle watertaken te heffen of twee belastingen gericht of afvalwater enerzijds en regenwater en grondwaterpeil anderzijds
  • de mate van kostendekkendheid van de belastingopbrengst
  • degenen die de belasting moet betalen
  • de maatstaven die de belastingschuld bepalen
  • de hoogte en differentiatie van tarieven die de belastingschuld bepalen
  • de verdeling van de lasten tussen de groepen belastingplichtingen
  • de vrijgestelde belastingplichtigen of belastbare feiten

Bij het voorgaande passen wel een kanttekening. Bij een bestemmingsbelasting bestaat een zeker verband tussen de bestemming van de baten en de inrichting van de belastingverordening. Dit beperkt de keuzevrijheid en vereist dat eventuele keuzes goed worden gemotiveerd bij de totstandkoming van de verordening.

Naast het verhalen van de verwachte kosten heeft de gemeenteraad ook de mogelijkheid om bepaalde beleidskeuzes aan te brengen. Zo kan worden gekozen voor een gedragsprikkel die het gebruik van water door burgers en bedrijven beperkt. Dit kan de raad doen via bijvoorbeeld aanpassing van de tarieven of de heffingsmaatstaven.

Veelgebruikte tariefsvormen bij de rioolheffing

Veelgebruikte tariefsvormen bij de rioolheffing zijn:

  • een vast bedrag per perceel
  • een bedrag per kubieke meters afgevoerd water op basis van het waterverbruik
  • een percentage van de WOZ-waarde

Binnen deze tariefsvormen kan verder worden gedifferentieerd.