Aanleiding 

De gemeente Meierijstad werkt al lang aan inclusie van mensen met een beperking. Het uitvoeren van het VN-verdrag Handicap is dan ook vanzelfsprekend een onderdeel van het coalitieakkoord. Een belangrijke vraag daarbij is: Hoe zorgen we ervoor dat het werken aan toegankelijkheid gedragen wordt door de hele organisatie/alle medewerkers? Het doel is dat toegankelijkheid een vanzelfsprekend onderdeel wordt van de gemeentelijke processen, zoals die van de openbare ruimte. 

Borging toegankelijkheid in de openbare ruimte 

Gert Tolenaars is verkeerskundige bij de gemeente Meierijstad. Hij vertelt dat er behoefte was aan handvatten bij verschillende onderdelen van de gemeente. 'Als gemeente werk je met 3 sporen binnen de openbare ruimte: gebiedsontwikkeling, projectontwikkeling en onderhoud. De eerste 2 sporen gaan over het inrichten van de ruimte. Vaak gebeurt dat in samenwerking met projectontwikkelaars of andere partijen. Onderhoud gaat over ervoor zorgen dat alles van de gemeentelijke openbare ruimte in een goede staat blijft.Op al die sporen heb je handvatten voor toegankelijkheid nodig. 

Een instrument als de LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) geeft die handvatten op alle sporen. Je kunt als gemeente naar de LIOR verwijzen bij het uitzetten van aanbestedingen, zodat duidelijk is welke eisen je in de opdracht meegeeft. Een duidelijke LIOR helpt bij sturen aan de voorkant, maar ook bij het toetsen tijdens de voortgang en aan het einde, bij de oplevering.

Als plannen eenmaal gerealiseerd zijn, komt het onderhoud. Ook bij het beheer van de openbare ruimte schept het duidelijke verwachtingen naar de uitvoering. Op deze manier benut je goed de invloed die je als gemeente hebt op de openbare ruimte.'

Karin Hilverts is programmadrager inclusie bij de gemeente, ze vult aan dat bij een goede borging toegankelijkheid een vanzelfsprekend onderdeel is van alle afwegingen binnen de gemeente. De omgevingstafels, waarmee de gemeente werkt vanuit de Omgevingswet, zijn hier een goed voorbeeld van. Vergunningaanvragen, plannen voor de openbare ruimte of gebiedsontwikkeling worden aan deze tafel besproken door mensen vanuit verschillende onderdelen binnen de gemeente. 

'Aan de omgevingstafels is toegankelijkheid voor mensen met een beperking onderwerp van het gesprek. Toegankelijkheid wordt als vast onderdeel meegenomen in de afwegingen die collega’s maken aan de omgevingstafel. Het is daardoor niet afhankelijk van collega’s die er wel of niet aandenken.'

Voor deze borging hielp het dat werken aan toegankelijkheid duidelijk in het coalitieakkoord stond als bestuurlijke opdracht. Na een aantal jaar ziet Karin daar nu ook de effecten van. 'Er is echt een sneeuwbaleffect ontstaan, met als resultaat een mooi netwerk van ambassadeurs. Deze ambassadeurs zijn verantwoordelijk voor de aandacht voor toegankelijkheid binnen hun team. Zij houden hun collega’s scherp.' 

Investeren in urgentiebesef en kennis

De afgelopen jaren is er in Meierijstad flink geïnvesteerd in het creëren van urgentiebesef en de kennis over toegankelijkheid. Onmisbaar hierin is de Stichting Toegankelijk Meierijstad (STM), bestaande uit inwoners met een beperking. Deze stichting, gesubsidieerd door de gemeente, heeft als doel de gemeente (gevraagd en ongevraagd) te adviseren over toegankelijkheid. Adviezen gaan bijvoorbeeld over openbare ruimte en gebouwen, maar ook over toegankelijkheid bij horeca en bij evenementen. Er zijn 4 vaste overlegmomenten per jaar tussen STM en de gemeente, maar tussendoor is er ook veel contact. 

Marthy van der Burgt van STM vertelt dat vrijwilligers steeds vaker en steeds vroeger betrokken worden bij (nieuwe) plannen. 'Er zijn korte lijntjes. STM heeft vrijwilligers met kennis over toegankelijkheid, zowel vanuit hun eigen ervaring met het leven met een beperking als vanuit hun opleiding en/of beroep.'

Als praktisch voorbeeld noemt ze het meedenken met het toegangshek bij het Geerbosch. De uitvoerder van deze klus had hekken geplaatst bij het bos, waardoor het bos niet meer toegankelijk was voor rolstoelgebruikers. 'Samen met de gemeente en de leverancier van het hek is STM toen gaan zoeken naar een oplossing. Er is een alternatief gevonden en het hek is aangepast. Het was leerzaam voor zowel de gemeente als de leverancier.'

De kracht van de samenwerking zit volgens haar in het meedenken met elkaar en begrip hebben voor elkaars positie. Elke grote kern binnen de gemeente (Veghel, Schijndel en Sint-Oedenrode) heeft bovendien een eigen werkgroep van vrijwilligers. Dat maakt dat STM goed en snel kan inspelen op vragen. 

De gemeente haalt daarnaast ook de nodige kennis bij CROW, het kenniscentrum voor openbare ruimte. Medewerkers van de gemeente Meierijstad gaan aan de slag met de onlangs verschenen CROW Leidraad Toegankelijkheid. Zij proberen in de praktijk uit hoe werken met deze leidraad gaat, als deze onderdeel zou zijn van de LIOR. Waarom uitproberen? Omdat richtlijnen altijd vragen om een goede vertaling naar de lokale situatie. Betrek ervaringsdeskundige inwoners hierbij en bedenk samen wat in die specifieke situatie het beste werkt.

Tips van Meierijstad aan andere gemeenten 

• Begin klein. Ook in Meierijstad is deze ontwikkeling ooit met 1 project begonnen. 
• Een bestuurlijke opdracht creëert urgentiebesef en geeft het onderwerp gewicht. Dat helpt bij het meekrijgen van collega’s. 
• Investeer in een goede samenwerking met ervaringsdeskundige inwoners. Het betrekken van ervaringsdeskundige inwoners kan bijna nooit te vroeg zijn. Wel snel te laat.
• Combineer de kennis vanuit de ervaringsdeskundige inwoners met (CROW-)richtlijnen, om de beste oplossing te vinden.
• Maak het werken aan toegankelijkheid onderdeel van werkprocessen binnen de organisatie. Dat zorgt voor een goede borging.