Jaartal
2026Gemeente
Aanleiding en visie
In Nijmegen Noord stond een speelplek die na meer dan 15 jaar vernieuwd moest worden. Evelien te Rietstap, Projectleider BOSS (Bewegen, Ontmoeten, Spelen, Sporten) bij de gemeente Nijmegen vertelt: 'Voor de vernieuwing van de wijk en de speelplek ging de gemeente al vroeg in gesprek met bewoners. Tijdens een van deze momenten vroeg een moeder of de nieuwe speelplek toegankelijk kon worden voor haar zoon in een rolstoel. Door deze duidelijke wens begon meteen het gesprek over een inclusieve speelplek.'
De gemeente Nijmegen werkt al langer met de visie ‘inclusief spelen’: iedereen moet mee kunnen doen, ongeacht beperking, leeftijd of achtergrond. Nijmegen heeft ook de Samenspeelbelofte ondertekend. De gemeente probeert vooral bij grote, centrale speelplekken in een wijk te voldoen aan de normen (100% welkom, 70% toegankelijk, 50% bespeelbaar). De speelplek in Nijmegen Noord werd een voorbeeld om deze visie in de praktijk te brengen.
Het ontwerpproces en de samenwerking
'Voor het ontwerp werkte we samen met de wijkregisseur, de buurtsportcoach, welzijnsorganisatie Bindkracht10 en verschillende gemeente-afdelingen, zoals sport, groen, openbare ruimte en inclusie', aldus Evelien te Rietstap.
Tijdens verschillende momenten in de speeltuin konden ouders en kinderen - met en zonder beperking - hun wensen doorgeven. Kinderen vertelden vooral welke speelvormen zij graag wilden (zoals schommelen, glijden en klimmen). Ouders gaven vooral ideeën over toegankelijkheid en veiligheid.
Evelien te Rietstap: 'Er waren ook tegengestelde wensen. Oudere kinderen wilden veel uitdaging en hoge toestellen. Maar toegankelijkheid vraagt soms juist meer ruimte. De gemeente maakte daarom steeds keuzes vanuit het idee dat de plek voor zoveel mogelijk mensen bruikbaar moet zijn, ook al kun je nooit alle wensen volledig uitvoeren.'
De gemeente gebruikte landelijke richtlijnen, zoals de Samenspeelrichtlijnen van het Samenspeelnetwerk. Tijdens het project bleek dat verschillende afdelingen deze richtlijnen anders lazen en toepasten. Dit was een belangrijk leerpunt. Daarom organiseerde de gemeente later een interne sessie om dezelfde werkwijze verder te doordenken.
Toegankelijkheid en inclusieve elementen
Het ontwerp bevat verschillende inclusieve en vernieuwende onderdelen. Zo loopt er een breed, stevig pad door de speeltuin én door een speciaal speelhuisje. Hierdoor kunnen kinderen in een rolstoel ook het huisje in. De waterspeelplek is bereikbaar met een rolstoel en heeft een lage pomp en een lage speeltafel.
Verder zijn er:
- sensorische borden om te voelen en te ontdekken
- een picknicktafel met ruimte voor een rolstoel
- verschillende schommels, waaronder een kuipschommel die extra steun biedt
- een centraal speeltoestel met kunstgras waar je makkelijk naartoe kunt rollen
Het ontwerp kijkt niet alleen naar motorische toegankelijkheid. Er zijn ook rustige plekken en zones met minder prikkels. Hierdoor is de speelplek geschikt voor kinderen met verschillende soorten beperkingen.
Realisatie en financiering
De vernieuwing van de speelplek is vooral betaald uit het gewone speelbudget. Voor inclusieve elementen was er wat extra geld. Voor de feestelijke opening hielp het sportbedrijf mee, en verschillende afdelingen deden de communicatie.
De grootste kosten zaten in de ondergrond. Voor een toegankelijke speeltuin moet de ondergrond stevig en veilig zijn, en dat kost extra geld. Ook zijn de speelhuisjes op maat gemaakt. 'Een belangrijke les is dat inclusief ontwerpen niet altijd duurder hoeft te zijn, maar wel dat je op tijd afspraken moet maken met iedereen die over het budget gaat. Ook bleek dat het betrekken van ouders van kinderen met een beperking meer tijd kost, omdat zij door zorgtaken minder flexibel zijn. Maatwerk is dus belangrijk', aldus Evelien te Rietstap.
Gebruik en impact
Sinds de opening is de speelplek erg populair. In de wijk noemen mensen hem inmiddels 'de rolstoelspeeltuin'. Ouders en kinderen waarderen de toegankelijkheid. Tegelijk geven sommige mensen aan dat oudere kinderen nu minder uitdaging hebben, omdat grote, hoge toestellen zijn vervangen door toegankelijkere varianten.
Tijdens de feestelijke opening konden kinderen ervaren hoe het is om met een rolstoel door de speeltuin te rijden. Dit was erg populair en zorgde voor bewustwording.
Evelien te Rietstap geeft aan dat de gemeente veel positieve reacties hoort over de speeltuin. Er loopt zelfs een observatieonderzoek door de universiteit om te kijken hoe de plek wordt gebruikt. Een bijzonder moment was dat het aangepaste speelhuisje werd geschonken aan de jongen die het idee mede had ingebracht.
Beheer en duurzaamheid
De speelplek valt onder het gewone beheer van stadsbeheer. Net als bij andere speelplekken wordt na ongeveer 15 jaar gekeken of er vervanging nodig is. Nieuwe wensen worden voorlopig niet meteen toegevoegd, maar er zijn in de omgeving verschillende speelplekken, waardoor functies kunnen worden verdeeld.
Een aandachtspunt is de vindbaarheid. Inclusieve speelplekken staan nog niet overal goed geregistreerd, waardoor mensen ze soms moeilijk kunnen vinden. De gemeente wil onderzoeken hoe dit beter kan.
Lessen voor andere gemeenten
Evelien te Rietstap deelt de geleerde lessen uit dit traject:
- Investeer in participatie - en wees flexibel.
Ouders van kinderen met een beperking hebben vaak minder tijd. Ga naar hen toe en zoek plekken waar je hen kunt vinden, zoals scholen voor speciaal onderwijs. - Gebruik landelijke normen, maar zorg voor één gezamenlijke visie.
Teams interpreteren richtlijnen soms anders. Het is belangrijk om dezelfde taal te spreken. - Begin bij de ruimte, niet bij het toestel.
Inclusiviteit gaat vooral over de indeling van de plek, routes, rustige plekken, mogelijkheden voor spel en ontmoeting. Toestellen zijn een aanvulling. - Communiceer duidelijk over de keuzes die worden gemaakt.
Niet alle wensen kunnen worden uitgevoerd, maar goede uitleg zorgt voor meer begrip. - Gebruik grote speelplekken als voorbeeld.
Deze plekken zijn het meest geschikt om breed inclusief te maken. Ouders voelen zich daar sneller welkom.
Toekomst en ambities
Nijmegen ziet dit project als een begin. In andere wijken wordt al gewerkt aan nieuwe participatieprocessen waarbij inclusie vanaf het begin een belangrijke rol speelt. Ook kijkt de gemeente hoe ervaringen uit deze pilot beter kunnen worden gedeeld, bijvoorbeeld via workshops, communicatie en betere vindbaarheid van inclusieve speelplekken.
Met deze aanpak wil de gemeente niet alleen haar eigen speelplekken verbeteren, maar ook andere gemeenten inspireren. Door te beginnen, te leren en samen met kinderen en ouders te bouwen aan speelplekken waar iedereen welkom is.