Precontractuele fase - toezeggingen

Zoals hiervoor vermeld, is het college bevoegd te besluiten tot privaatrechtelijke rechtshandelingen van de gemeente. Stel dat een wethouder aan een bewonersvereniging toezegt dat zij een stuk gemeentegrond mogen gebruik om een natuurspeeltuin te realiseren. Is de gemeente dan aan die toezegging gebonden?

Dit zou het geval kunnen zijn als het bevoegde orgaan, het college dus, de schijn heeft gewekt dat de wethouder bevoegd is hierover te besluiten.

De vaste lijn in de jurisprudentie is dat niet snel wordt aangenomen dat sprake is van toerekenbare schijn. Zie bijvoorbeeld de uitspraak van het hof Amsterdam van juni 2009 (Hof Amsterdam 30 juni 2009, ECLI:NL:GHAMS:2009:BJ0850, VNG-6683). Vaak wordt daarbij verwezen naar de heldere bevoegdheidsverdeling in de Gemeentewet. De Hoge Raad benadrukt dat grote terughoudendheid moet worden betracht bij het aannemen van gebondenheid van een gemeente dan wel provincie zonder instemming van het volgens de wet bevoegde orgaan (HR 24 juni 2016, ECLI:NL:HR:2016:1309, VNG-6684).

Schijn van vertegenwoordigingsbevoegdheid

Om te beoordelen of de schijn van vertegenwoordigingsbevoegdheid is gewekt, kunnen ook latere feiten en omstandigheden relevant zijn. Zie bijvoorbeeld dit arrest van de Hoge Raad: HR 24 april 2015, ECLI:NL:HR:2015:1119, VNG-5872. In een door een onbevoegde ambtenaar getekende vaststellingsovereenkomst was namens het college bindend advies tot vaststelling van schade overeengekomen. Het hof had feiten die zich hadden voorgedaan na het sluiten van de vaststellingsovereenkomst (zoals het feit dat de gemeente de kosten van het bindend advies had betaald) niet meegenomen bij de beoordeling of de schijn van vertegenwoordigingsbevoegdheid was gewekt. Dit was volgens de Hoge Raad onterecht.

Als er geen sprake is van toerekenbare schijn van vertegenwoordigingsbevoegdheid, is het onder bijzondere omstandigheden mogelijk dat de gemeente wordt aangesproken op grond van onrechtmatige daad. Dit is het geval als door de toezegging zodanige verwachtingen zijn gewekt dat het onrechtmatig is deze te beschamen. Er kan dan geen nakoming worden gevorderd door de wederpartij, maar alleen schadevergoeding.

Tip

Een heldere en kenbare bevoegdheidsverdeling draagt bij aan het voorkomen van een succesvol beroep op toerekenbare schijn bij onbevoegd handelen. Geef daarom bij mandatering van de bevoegdheid om te besluiten tot het aangaan van een overeenkomst een duidelijke omschrijving van de toegekende bevoegdheden in het mandaatsbesluit. Stel bij mandaat in een concreet geval het mandaatsbesluit op schrift en overhandig dit aan de onderhandelingspartner.
Een algemeen mandaatsbesluit is uiteraard al kenbaar door de bekendmaking.