Verward of licht verstandelijk beperkt?

Gertrude van den Brink, lid bestuur VGN, voorzitter raad van bestuur Middin

'We hebben wat bereikt, als de samenleving begrip heeft en ruimte biedt voor sociaal kwetsbare mensen, vanuit het vertrouwen dat professionele instanties klaarstaan en handelen waar nodig.'

 


Blog 19 maart 2018


De samenleving wordt steeds complexer. Voor een deel van de 2,5 miljoen Nederlanders met een licht verstandelijke beperking (LVB) is het vaak te ingewikkeld. Geen wonder dat je dan in de war raakt. Iets meer sensitiviteit en aandacht bij de keten en overheid kan veel problemen voorkomen.

Naarmate de samenleving veeleisender wordt, komt de lat van zelfredzaamheid steeds hoger te liggen. Met het risico dat die lat voor een groeiende groep mensen te hoog komt te liggen, aldus het Sociaal en Cultuur Planbureau in een toekomstvisie naar 2050. Het wordt dus nog erger, maar voor veel mensen met een LVB ligt de lat anno 2018 al veel te hoog. Dat maakt ze kwetsbaarder. Ze raken simpelweg eerder in de war.

Signalen herkennen

Een LVB is lang niet altijd zichtbaar. Er zijn wel signalen die wijzen op een verstandelijke beperking. Mensen met een LVB kampen meer dan anderen met problemen als langdurige werkeloosheid, isolement, huiselijk geweld of schulden.

We weten ook dat 30 tot 40% van de mensen in gevangenissen, de daklozenopvang en verwarden een lichte of zwaardere verstandelijke beperking heeft. De oorzaak van deze problemen ligt dan niet in onwil, maar in onvermogen om te voldoen aan de eisen van de huidige maatschappij.

Ans heeft, zonder dat ze het zelf weet, een licht verstandelijke beperking. Op een dag wordt ze staande gehouden door de politie. De politieman controleert haar brommer en zegt: 'dit is een gestolen brommer.'

Maar Ans heeft de brommer helemaal niet gestolen. Ze heeft hem gewoon betaald. Ze snapt er niets van. Uiteindelijk raakt ze zo gestrest, dat ze wordt aangehouden en in de GGZ-crisisopvang belandt. Was dat nodig? Waarschijnlijk niet.

Doordat Ans niet begreep wat er aan de hand was, ontstond een misverstand. Ze reageerde daarop met gedrag dat gezien werd als ‘verward’. Een andere benadering en een heldere uitleg van de agent hadden waarschijnlijk een hoop ellende kunnen voorkomen.

Sensitiviteit ontwikkelen

Veel, vooral jongvolwassen, mensen met een LVB zijn zich niet bewust van hun beperking. Ze komen wel in de problemen, maar hebben geen concrete hulpvraag en kloppen niet aan bij een loket.

Als we willen dat minder mensen in de war raken, zullen we deze kwetsbare mensen moeten vinden. Liefst voordat er echte problemen ontstaan. Maar hoe? Het antwoord ligt in de keten: de wijkagent, mensen in het onderwijs en bij gemeentelijke diensten moeten alert zijn op signalen van LVB. Sensitiviteit ontwikkelen.

Sensitiviteit voor LVB kan een enorm verschil maken. Zo hoorde ik laatst van iemand die een afspraak had bij de sociale dienst. De ambtenaar vroeg hem of hij ook in het weekend kon werken. ‘Nee’, was het antwoord. Zo’n botte weigering leidt normaal gesproken tot korting op de uitkering.

Maar het was helemaal geen botte weigering. Hij vatte de vraag alleen iets te letterlijk op. Hij dacht: ‘als ik ook in het weekend werk, ben ik helemaal geen dag meer vrij!’ Gelukkig had hij een ambtenaar tegenover zich die doorvroeg en de vraag verduidelijkte. Het misverstand was snel opgehelderd.

SCIL-screener

Niet willen of niet kunnen. Hoe ontdek je het verschil? Bij Middin gebruiken we een eenvoudige test om een mogelijke LVB vroegtijdig op te sporen; de zogenaamde SCIL-screener (screener voor intelligentie en licht verstandelijke beperking) die werd ontwikkeld door Hogeschool Leiden.

De test is, na een korte training, ook een goed hulpmiddel voor mensen in de keten. Zij zouden bij een vermoeden van LVB in hun communicatie en benadering rekening kunnen houden met iemands mogelijke beperking en hen ook op het spoor kunnen zetten om ondersteuning te zoeken.

Toegankelijke communicatie

Dit voorjaar krijgen bijna alle Nederlandse gemeenten een nieuwe raad. Ik zet graag de toegankelijkheid van de gemeente op de agenda. En dan bedoel ik niet de fysieke rolstoeltoegankelijkheid; die is in steeds meer gemeenten goed geregeld. Het gaat me om toegankelijke communicatie. Een toegankelijke gemeente communiceert op een manier die voor iedereen begrijpelijk is.

Communicatie vanuit de overheid is voor mensen met een LVB nog te vaak onbegrijpelijk. Een hippe, maar onoverzichtelijke vormgeving en/of te moeilijk taalgebruik maakt dat informatie niet overkomt. Ook niet als de informatie heel belangrijk is.

Eenvoudige taalgebruik

We weten uit onderzoek dat het veelgebruikte taalniveau B2 voor veel mensen met een verstandelijke beperking te hoog gegrepen is. Wees dus niet bang voor eenvoudig taalgebruik.

Gelukkig weten we ook dat mensen met een hoog taalbegrip geen enkel probleem hebben met een eenvoudig verwoorde boodschap. Dat scheelt een hoop verwarring.

Zie ook