Naar een krachtiger, trefzekere gemeenteraad

Den Haag, 8 juni 2016

Raadsleden vervullen een verbindende functie binnen de gemeente, zij zijn als het ware het kruispunt tussen inwoners en het gemeentebestuur. Om raadsleden in de toekomst hun werk goed te kunnen laten doen, is het noodzakelijk dat deze kruispuntfunctie op vier punten wordt versterkt.

Tot die conclusie komt de Denktank, een onafhankelijke organisatie die in opdracht van de VNG onderzoek heeft gedaan naar de kansen en bedreigingen voor de lokale democratische besluitvorming. Tegelijkertijd heeft de Denktank onderzocht welke veranderingen noodzakelijk zijn om de gemeenteraad toekomstbestendig te maken.

Na de dualisering, de herindelingen van de afgelopen twee decennia en de recente decentralisaties in het sociale domein, zijn de omstandigheden waaronder raadsleden acteren veranderd. Gemeenten worden groter, burgers actiever en de politieke achterban dynamischer. “Voor raadsleden wordt het daarmee lastiger om voldoende zeggenschap te houden en het vertrouwen bij en draagvlak onder inwoners te borgen. De positie van de gemeenteraadsleden is daarom aan verandering toe”, aldus de Kajsa Ollongren, voorzitter van de Denktank.

De Denktank adviseert versterking op vier punten zodat gemeenteraadsleden ook in de nabije toekomst kunnen blijven verbinden en het vertrouwen van de inwoners houden. Deze zijn:

  1. Breng focus aan in het functioneren van de gemeenteraad door deze compacter te maken en de deskundigheid en ondersteuning van raadsleden te ondersteunen. Het raadswerk kan daarmee aantrekkelijker worden, en via gerichte rekrutering, betere opleiding en ondersteuning kunnen raadsleden met een grote deskundigheid op een bepaald terrein beter het controlerende en kaderstellende werk doen.
  2. Investeer in het vakmanschap van het raadslidmaatschap. Dat kan via een financiële ondersteuning van partijen en fracties, via versterking van de raadsgriffie en door het bevorderen van opleiding, kennisdeling en kennisuitwisseling van raadsleden.
  3. Benut de kracht van de samenleving, zoals vormen van burgerparticipatie en burgerinitiatieven. Deze komen niet in plaats van, maar staan naast het werk van gemeenteraadsleden. Maak daarbij duidelijk wat de gemeenteraad verwacht van, en doet met, de verschillende vormen van doe-democratie.
  4. Laat ruimte voor effectievere regionale samenwerking, bijvoorbeeld door maatwerk te bieden dat is toegesneden op de behoeften van de betrokken gemeenten. Herzie de Wet gemeenschappelijke regelingen met het oog de positie van de gemeenteraad op het punt van:
    • de soorten van gemeenschappelijke regelingen (beleidsrijke en beleidsarme samenwerkingsvormen);
    • de mogelijkheid tot een verplichting van systematische evaluatie van gemeenschappelijke regelingen en transparante (centrale registratie) van regelingen;
    • de regels die het uittreden uit een gemeenschappelijke regeling vereenvoudigen.

Versterking van de gemeenteraad vergt in de ogen van de Denktank een combinatie van beleidsmaatregelen, waaronder aanpassing van nationaal beleid en wettelijke regels, maar vraagt ook om inspiratie voor verandering binnen de gemeenteraden zelf.

Over de Denktank

De Denktank Jaarbericht adviseert de VNG en haar leden over thema’s die van betekenis zijn voor 'de langere termijn' via jaarberichten. In 2013 onder de titel ‘Van eerste overheid naar eerst de burger’, in 2014 onder de titel ‘Gewoon, dichtbij.’ Het idee achter de opdracht die de VNG aan de Denktank Jaarbericht meegeeft is om via gedegen wetenschappelijke analyse bepaalde actuele ontwikkelingen onder de loep te nemen en te verkennen en op basis van die inzichten, praktijkgerichte  aanbevelingen te doen waarmee gemeenten hun voordeel mee kunnen doen.

Samenstelling Denktank

  • Kajsa Ollongren (wethouder Amsterdam, voorzitter)
  • Harald Bergmann (burgemeester Middelburg)
  • Ton Dijkmans (raadslid Cranendonck)
  • Gerdo van Grootheest (wethouder Maastricht)
  • Merel van Hall (raadsgriffier Utrecht)
  • Ingeborg Hoogveld (raadslid Rotterdam)
  • Menno Huisman (raadsgriffier Den Helder)
  • Fleur Imming (wethouder Amersfoort)
  • Pieter Jeroense (gemeentesecretaris Alphen aan den Rijn)
  • Michael Sijbom (burgemeester Losser)
  • Gerbrand van den Ban (senior-beleidsmedewerker VNG, secretaris)

Wetenschappelijke ondersteuning

Wim Voermans (hoogleraar Staats- en bestuursrecht Universiteit Leiden).

Adviseur

Kees Jan de Vet (lid directieraad VNG)