Nu écht tijd voor maatregelen beschermingsbewind

Na drie onderzoeken op het gebied van beschermingsbewind is het nu echt tijd voor maatregelen die verder gaan dan rapportages, experimenten en pilots.

We weten nu dat de toename van het aantal mensen in beschermingsbewind groot is (jaarlijks zo’n 40.000), dat de uitstroom gering is en dat gemeenten weinig invloed hebben op de in-, en uitstroom.

Gemeenten hebben geen invloed op het feit dat beschermingsbewindvoerders een andere grondslag zijn gaan hanteren sinds 2014, met hogere kosten voor gemeenten tot gevolg. En het ziet er niet naar uit dat de uitgaven van gemeenten op dit terrein binnen afzienbare tijd zullen afnemen. Ook de nieuwe Wet wijziging curatele, beschermingsbewind en mentorschap en de veranderde tarieven lijken een kostenverhogend effect te hebben.

Gemeenten vragen financiële compensatie

De investeringen die gemeenten nu doen, richten zich op een passend aanbod voor de burger en lossen de financiële opgave van gemeenten niet direct op. Gemeenten willen niet dat het ten koste gaat van andere zaken in het armoede- en schuldenbeleid. Gemeenten vragen daarom het kabinet om een financiële compensatie op basis van artikel 2 van de Financiële-Verhoudingswet.

Kosten in twee jaar ruim verdubbeld

Uit een recente vervolgmeting van Bureau Bartels naar aantallen en kosten beschermingsbewind blijkt opnieuw een forse stijging van de kosten bijzondere bijstand voor gemeenten.

  • Er is sprake van een aanmerkelijke stijging van het aantal mensen voor wie gemeenten bijdragen in de kosten van bewind in de periode 2013-2015 (32% per jaar).
  • Een nog grotere stijging is waargenomen in de kosten die gemeenten maken voor bewind: de gemeentelijke bijdragen uit bijzondere bijstand namen in diezelfde periode toe met 44% per jaar.
  • In totaal namen kantonrechters in 2015 ruim 40.000 nieuwe aanvragen voor beschermingsbewind in behandeling.
  • De gemeentelijk uitgaven voor beschermingsbewind namen in deze periode ook weer fors toe. In de onderzoeksperiode zijn deze kosten toegenomen van circa 55 miljoen euro in 2013 naar ongeveer 115 miljoen euro in 2015. Een ruime verdubbeling! Uit een recent Divosa-onderzoek bleek al dat gemeenten jaarlijks meer geld kwijt zijn aan bijzondere bijstand dan waar ze aan budget van het Rijk ontvangen (zie de link naar de factsheet hieronder).

Integrale aanpak en een passend aanbod

VNG, Divosa, NVVK en Sociaal Werk Nederland (voorheen: MOgroep) hebben in hun pamflet eerder gepleit voor een budget voor beschermingsbewind vanuit het Rijk en de wettelijke mogelijkheid voor gemeenten om een rechter te adviseren bij een aanvraag voor beschermingsbewind. VNG en Divosa pleiten daarom voor verschillende pilots om het gerechtelijk (toewijzings)proces te testen, zodat gemeenten hun inwoners uiteindelijk een passend aanbod kunnen doen.

Daarnaast hebben VNG, Divosa, NVVK en Sociaal Werk Nederland in het pamflet aangegeven dat gemeenten inzetten op zowel het ontwikkelen van alternatieven voor beschermingsbewind als een netwerk van bewindvoerders, maatschappelijke partners en de rechtbanken in de stad en regio. Dit blijkt ook uit het onderzoek. Maar dit vergt een investering.

Uit het onderzoek blijkt dat momenteel de helft (51%) van de gemeenten een alternatief aanbiedt. Hierbij valt op dat het alternatief meestal binnen het kader van de schuldhulpverlening wordt aangeboden. Dat aanbod kan budgetbeheer plus zijn of een ander instrument binnen het brede palet van (schuld)hulpverlening.

Tweede Kamer

Woensdag 6 juli spreekt de Tweede Kamer met staatssecretaris Klijnsma over het armoede- en schuldenbeleid.

Zie ook