Betere schuldhulpverlening vereist andere opstelling Rijk

Vandaag heeft de VNG samen met Divosa, NVVK en MOgroep het pamflet ‘Naar een betere aanpak van schulden en armoede’ aangeboden aan de vaste Kamercommissie SZW. De vier partijen hebben de handen ineengeslagen om een effectievere aanpak van armoede en schulden te bereiken.

In het pamflet doen we concrete voorstellen aan het kabinet voor verbetering, ook van de eigen aanpak.

Rijk en gemeenten kunnen meer doen om het schuldenprobleem te bestrijden. Landelijke wet- en regelgeving maakt het onnodig ingewikkeld.  Daarom vragen VNG, Divosa, NVVK en MOgroep de Kamer concrete maatregelen om schulden beter te voorkomen, signaleren en beperken.

Schulden belemmeren miljoenen Nederlanders om actief mee te doen aan de samenleving. Bijna 1 op de 5 huishoudens heeft te maken met risicovolle schulden, problematische schulden of zit in een schuldhulpverleningstraject.

Gemeenten steken veel energie en geld in het voorkomen van schulden en in effectievere schuldhulpverlening, onder andere via wijkteams. De kosten en investeringen overstijgen de bijdrage die gemeenten voor deze wettelijke taak krijgen.

Andere opstelling Rijk

Tegelijkertijd signaleren gemeenten en maatschappelijke organisaties dat het bestaande stelsel van wet- en regelgeving waarbinnen schuldhulpverlening moet werken, mensen juist belemmert om uit hun schulden te komen. En nog erger: het stelsel veroorzaakt meer, hogere en nieuwe schulden. Verbetering vergt een andere opstelling van de Rijksoverheid.

De VNG onderschrijft dan ook het standpunt van de Transitiecommissie Sociaal Domein: een effectievere aanpak van armoede en schulden is bij uitstek een dossier waar de rijksoverheid integraal zou moeten reflecteren op de eigen rol en de verschillende petten die ze draagt.

Rijksincassovisie niet concreet genoeg

Staatssecretaris Klijnsma heeft op 4 april in een brief aan de Kamer de Rijksincassovisie gepresenteerd. Deze visie is echter niet concreet genoeg en laat diverse rijksoverheidinstanties te veel ruimte voor eigen invulling.

Om het schuldenprobleem aan te kunnen pakken, zijn dringend concrete wijzigingen noodzakelijk.

Het Rijk als schuldeiser

De vier organisaties vragen de Kamer daarom met klem de preferente positie en de bijzondere incassobevoegdheden van het Rijk en andere publieke instellingen te beperken dan wel op te heffen. Verder dragen correcte toepassing en vereenvoudiging van de beslagvrije voet bij aan effectievere schuldhulpverlening. En dat geldt ook voor afschaffing van de bronheffing.

Aanvullende ziektekostenverzekering

VNG, Divosa, NVVK en MOgroep pleiten verder voor de mogelijkheid om mensen met schulden een aanvullende ziektekostenverzekering te kunnen aanbieden tijdens minnelijk traject schuldhulpverlening.

En tot slot dringen wij aan op het wegnemen van wettelijke belemmeringen voor het saneren van vorderingen zoals CJIB-boetes en fraudevorderingen bij uitkeringen.

De Rijksoverheid als systeemverantwoordelijke

Schuldhulpverlening zou ook gebaat zijn bij de instelling van een wettelijk breed moratorium en een brede toegang tot het beslagregister voor de reguliere incasso en de schuldhulpverleners op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs).

Vereenvoudiging van inkomensvoorzieningen en toeslagen verkleint de kans dat kwetsbare groepen inkomen mislopen en schulden opbouwen. Zeker wanneer uitkeringen, teruggaaf inkomstenbelasting, toeslagen en vakantiegelden op één moment worden uitbetaald.

Voorkomen is beter dan genezen

Overigens geldt bij schulden natuurlijk ook: voorkomen is beter dan genezen. Effectieve schuldhulpverlening begint volgens de aanbieders met preventie. Het voorkomen van financiële problemen begint bij kennis van het eigen huishoudboekje. Dit begint bij de ouders maar niet iedereen krijgt dat van huis uit voldoende mee. Door financiële educatie op te nemen in het onderwijscurriculum kunnen we jongeren financieel weerbaar maken.

Budget armoede- en schuldenbeleid

Uit recent Divosa-onderzoek blijkt dat gemeenten jaarlijks meer geld kwijt zijn aan bijzondere bijstand dan ze aan budget van het Rijk ontvangen. Daarom vragen VNG, Divosa, NVVK en MOgroep voldoende budget voor beschermingsbewind en de wettelijke mogelijkheid voor gemeenten om een rechter te adviseren bij een aanvraag voor beschermingsbewind.

Daarnaast is natuurlijk ook toereikend budget voor bijzondere bijstand noodzakelijk. Steeds vaker verwijst de wetgever bij invoering van nieuwe regelingen naar de bijzondere bijstand als een ‘logische’ demping voor (onvoorziene) inkomenseffecten voor inwoners.

Wat gaan gemeenten en ketenpartners nog meer doen?

Gemeenten zitten midden in het proces van transformatie: ze zijn meer en meer verbindingen aan het leggen om alle instrumenten die lokaal beschikbaar zijn en die burgers ondersteunen, in een logisch verband met elkaar te leggen. Gemeenten willen die ruimte voor de transformatie en de aanpak van de schuldenproblematiek is daarbij een onlosmakelijk onderdeel.

Er zijn dus stevige maatregelen nodig om de aanpak van schulden en armoede effectiever te maken.

Gemeenten gaan zelf meer inzetten op preventie, vroegsignalering en financiële educatie met andere partijen. We gaan meer werk maken van innovatie, professionalisering en vakmanschap.

Dienstverleners, vooral in de wijkteams, moeten beschikken over actuele kennis van schuldhulpverlening en bekend zijn met motiverende gesprekstechnieken. Onze handreiking ‘De eindjes aan elkaar knopen: cruciale vragen bij financiële problematiek in de wijk’ biedt zowel inhoudelijke kennis over de schuldenproblematiek als tips om er op een effectieve wijze over in gesprek te gaan.

Daarnaast gaan we meer alternatieven ontwikkelen voor beschermingsbewind. En uiteraard zullen alle goede voorbeelden verspreid worden via VNG, Divosa, NVVK en MOgroep.

Zie ook