Kansrijk: column Jantine Kriens over laaggeletterden

‘Kun jij even lezen wat hier staat? Ik heb mijn bril niet bij me.’ Op mijn leeftijd kijkt niemand op van zo’n vraag. Natuurlijk, je kunt je leesbril vergeten zijn. Maar voor veel mensen in Nederland is het excuus van een vergeten bril één van de vele manieren om maar niet door de mand te vallen.

Deze mensen, het zijn er veel meer dan we ons realiseren, zijn laaggeletterd. Lezen en schrijven hebben ze wel geleerd op school, maar omdat ze thuis niet werden aangemoedigd of omdat ze al vroeg aan het werk gingen in een baan waarbij lezen en schrijven niet nodig waren, hebben ze hun vaardigheden nooit verder ontwikkeld. En op latere leeftijd is de schaamte te groot om het alsnog goed te leren.

Een handtekening zetten gaat nog wel, maar lezen wat er op dat formulier van de gemeente staat, is een onmogelijke opgave. Een filmpje op YouTube is nog wel te vinden, maar met DigiD een zorgtoeslag aanvragen, veroorzaakt regelrechte paniek.

Noodgedwongen zijn laaggeletterden vaak ontzettend handig in het verdoezelen van hun beperking.

Daardoor zijn ze voor gemeenten vaak niet zichtbaar, terwijl gemeenten juist het eerste aanspreekpunt zijn voor inwoners. Dat is een gemiste kans.

Bij de aftrap van de Week van de Alfabetisering afgelopen 9 september maakten de VNG en minister Engelshoven van Onderwijs nieuwe afspraken in het belang van laaggeletterden. Zo wordt er in 2020 een bedrag van 5 miljoen euro beschikbaar gesteld, oplopend tot 7,3 miljoen in 2024. Dat geld wordt bijvoorbeeld besteed aan voorlichting aan gemeentemedewerkers over hoe zij signalen van laaggeletterdheid kunnen herkennen. Ook is er meer aandacht voor de relatie tussen laaggeletterdheid en schulden en kunnen mensen die aankloppen voor schuldhulpverlening in aanmerking komen voor een taalcursus.

Gemeenten doen al veel om laaggeletterden bij de samenleving te betrekken, dat benoemde ook de minister deze week. Maar met elkaar kunnen we nog een tandje bijzetten. Want 2,5 miljoen laaggeletterden is te veel, het vraagstuk is nog lang niet opgelost. Dus laten we elke kans grijpen om onze laaggeletterde inwoners op weg te helpen. Zodat zij straks alleen nog een excuus gebruiken als ze écht hun bril vergeten zijn.   

Jantine Kriens, algemeen directeur van de VNG

  • De bestuurlijke afspraken vindt u op vng.nl.