Is er legitimatieplicht nodig voor medewerkers van het Breed Sociaal Loket bij een huisbezoek?

De OR van onze gemeente vraagt zich af of  medewerkers van het Breed Sociaal Loket zich moeten kunnen legitimeren als  zij als ambtenaar  op huisbezoek gaan. Zij hebben op dit moment geen legitimatie bij zich. Binnen het agressieprotocol van de gemeente  tussen burgers en medewerkers wordt er wel gewezen naar een gemeentelijk legitimatiebewijs onder het kopje: Welke houding en gedrag verwachten wij van onze medewerkers?.

(...)

Algemene Wet op het binnentreden

In de Algemene wet op het binnentreden is één en ander nader uitgewerkt.

Hierin staat ook de verplichting tot legitimatie opgenomen voor degene die bij of krachtens de wet belast is met de opsporing van strafbare feiten of enig ander onderzoek met de uitvoering van een wettelijk voorschrift of met het toezicht op de naleving daarvan, dan wel een bevoegdheid tot vrijheidsbeneming uitoefent, en uit dien hoofde in een woning binnentreedt.

In de Jeugdwet en Wmo is dit eigenlijk een wat onderbelicht terrein. Maar in het oorspronkelijke wetsvoorstel Wmo 2015 was zelfs een bevoegdheid tot binnentreden in de woning zonder toestemming van de bewoner opgenomen als dat  nodig zou zijn voor het uitoefenen van toezicht op iemand met een maatwerkvoorziening.

De Raad van de Rechtspraak heeft toen gewezen op jurisprudentie en de wetgeving over het binnentreden en vraagtekens geplaatst waarom in het wetsvoorstel een veel verdergaande bevoegdheid tot het betreden van woningen was opgenomen dan voorheen.

De Raad heeft verzocht het wetsvoorstel zo aan te passen dat het 'aansluit bij de huidige praktijk' en de staatssecretaris heeft dit inderdaad aangepast. Die bepaling is dus niet opgenomen in de Wmo 2015.

De Raad heeft gewezen op jurisprudentie van de CRvB over huisbezoek ter verificatie van recht op bijstand waar een huisbezoek een noodzakelijk en adequaat controle-instrument kan zijn. Bij inzet hiervan moet recht worden gedaan aan 8 lid 1 EVRM en 10 eerste lid Grondwet voor bescherming persoonlijke levenssfeer. Dus moet de ambtenaar zich legitimeren, het doel van het bezoek verstrekken en toestemming vragen voor het binnentreden. Hij moet ook vertellen wat de gevolgen zijn van weigeren binnen te treden. Dit wordt de procedure van ‘informed consent’ genoemd en is vaste jurisprudentie van de Centrale Raad.

Het is natuurlijk inderdaad zo dat bij een huisbezoek in het kader van de Wmo 2015 of Jeugdwet net zo goed een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer wordt gedaan.

In de memorie van toelichting op de wet op het binnentreden (die vooral gericht is op regels voor het zonder toestemming binnen mogen treden) staat dat, om degene die wel meewerkt niet achter te stellen bij degene die geen toestemming wil verlenen, de regels ook gelden voor degene die wel toestemming geven.

In de toelichting staat dat artikel 1 geldt voor elk binnentreden uit hoofde van de genoemde taken. Daarom staat er ook dat het gaat om degene die bij of krachtens de wet belast is met (…) of enig ander onderzoek, met de uitvoering van een wettelijk voorschrift of met het toezicht op de naleving daarvan, (…), en uit dien hoofde in een woning binnentreedt, is verplicht zich voorafgaand te legitimeren en mededeling te doen van het doel van het binnentreden.

De regeling geldt dus ook voor huisbezoeken in het kader van de Wmo 2015 of Jeugdwet.

In de memorie van toelichting staat verder dat legitimatie niet nodig is als de cliënt toestemming geeft en de betreffende ambtenaar al kent in de hoedanigheid waarin hij binnenkomt.