Ook sociale teams profiteren van sterke RMC

blog van Elly Pastoor, Projectleider Verzuim 18+

De ontwikkeling van onze jongeren is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Primair die van ouders uiteraard, maar ook de verantwoordelijkheid van maatschappelijke partners. De gemeente creëert een woon- en opgroeiklimaat waarin jongeren zich veilig kunnen ontwikkelen, het onderwijs zorgt voor een goede opleiding. Eindresultaat: jongeren die als zelfstandige burger met een startkwalificatie op zak de maatschappij ingaan. Goed geregeld. 

Helaas verloopt deze route niet voor alle jongeren even gemakkelijk en vanzelfsprekend. Schooluitval kan het gevolg zijn. En meestal is aan uitval een periode van schoolverzuim voorafgegaan. Jongeren die voortijdig de school verlaten, komen zonder diploma in de maatschappij terecht. Op de arbeidsmarkt maken zij weinig kans, waardoor zij een beroep doen op een uitkering en de zorg worden van de gemeente. Daarmee is ook het voorkomen van verzuim en schooluitval een gezamenlijke verantwoordelijkheid: van onderwijs en gemeente. 

Wat kunnen deze partners doen om alle jongeren een startkwalificatie te laten halen? En meer specifiek: hoe kunnen zij samen voorkomen dat jongeren van 18 jaar en ouder uitvallen uit het mbo? Hoe brengen we een beweging op gang die dat perspectief dichterbij brengt? Deze vraag kreeg Ingrado, brancheorganisatie voor leerplicht en RMC, ruim een jaar geleden van het ministerie van OCW. Mij werd gevraagd een projectvoorstel te ontwikkelen en het project te leiden. In het project Verzuim 18+ dat zo ontstond werden antwoorden gezocht en gevonden. 

Een beweging kan alleen ontstaan van onderop; dat is mijn ervaring en mijn heilige overtuiging. Dus gingen we te rade bij de werkvloer: in het mbo en bij de Regionale Meld- en Coördinatiefuncties (RMC). Hoe ziet hun werkelijkheid eruit? Wat hebben zij nodig, wat is er al en wat moet tot stand gebracht worden? Vertegenwoordigers van alle belanghebbende partijen namen zitting in de projectgroep. Zo kon alles wat bedacht en ontwikkeld werd, direct getoetst worden aan de praktijk. Zo brachten en hielden we de vaart erin. 

Samen zochten we het antwoord in de eerste plaats in aandacht voor de preventie van verzuim. Motto van het project was We missen je. We stelden vragen: worden jongeren gezien op school, doet het ertoe of ze er zijn, worden ze gemist als ze er niet zijn, als ze verzuimen of ziek zijn? We missen je! Krijgen jongeren dat wel vaak genoeg te horen? En als ze gemist worden, wat dan?

Schoolverzuim is primair de verantwoordelijkheid van de mbo-instelling. Klopt als een bus, althans volgens de letter van de wet. Maar na vier weken aaneengesloten verzuim moet de school de leerling melden bij DUO - die het weer doorgeeft aan de gemeente - waar de melding terechtkomt bij de RMC-functie - die er vervolgens mee aan de slag gaat. Ondertussen is er veel tijd verstreken, te veel voor een jongere. Hij of zij heeft dan vaak al de motivatie verloren. Terugleiden naar een opleiding wordt een lastige opgave.
Had dat niet sneller gekund? Waarom wachten tot die vier weken verstreken zijn? Waarom niet vanaf week 1, dag 1, uur 1, laten weten dat je een leerling mist en direct actie ondernemen? Wat als mbo en RMC eerder met elkaar in contact komen? Als de hulp van RMC wordt ingeroepen zodra de problematiek de mogelijkheden van de school overstijgt en vóórdat er sprake is van schooluitval? Want dat is de situatie: een leerling die vier weken aaneengesloten verzuimt, is formeel een voortijdig schoolverlater.

Goede samenwerking in de regio blijkt de sleutel naar een succesvolle preventieve verzuimaanpak 18+. Steeds met de onderwijsinstelling als uitgangspunt. Het maakt niet uit wat de woongemeente van een jongere is; de verzuimaanpak is voor iedere leerling op een mbo-locatie gelijk. Alle partijen vormen een netwerk rond de school. RMC-medewerkers vervullen daarin een centrale rol. Zij zijn de schakel tussen onderwijs en gemeentelijke domeinen zoals jeugd(zorg) en arbeidsmarkt. 

Ook sociale teams kunnen profiteren van die rol van de RMC-functie. Achter schoolverzuim gaat vaak een problematische thuissituatie schuil. Eerder, proactief reageren op signalen als verzuim kan erger voorkomen waardoor er minder vaak een beroep gedaan hoeft te worden op zorg, hulpverlening en (financiële) ondersteuning. Dat is de reden dat een van de aanbevelingen uit het project Verzuim 18+ luidt dat gemeenten de samenwerking tussen de gemeentelijke diensten Onderwijs, Jeugd, Participatie en WMO gericht op preventie verzuim 18+, moeten bevorderen.

Op veel plekken in het land gebeurt dat al, daar zijn afspraken over preventie van verzuim vastgelegd in een regionale werkagenda Verzuim 18+. Zo worden de voorwaarden gecreëerd om in een vroeg stadium tegen een jongere te kunnen zeggen: we missen je! En dat ook te kunnen waarmaken door aan het ‘missen’ actie te verbinden. Actie van school en actie van RMC. 

Met het project Verzuim 18+ hebben we een beweging in gang gezet. Daarvoor hebben we alle partijen die zich bezighouden met onderwijs, jeugd en voortijdig schoolverlaten gemobiliseerd. De MBO Raad, de VNG, de G4, de G32, JOB, OCW, Ingrado, Van de Straat, het Platform Entree en de Landelijke Ouderraad. Allemaal leverden ze een bijdrage. We wilden verzuim van 18-plussers op de agenda krijgen. En dat is gelukt! We hadden een beweging voor ogen, maar dat er zo massaal zoveel mensen in beweging zouden komen, heeft onze verwachtingen overtroffen. Het besef dat we met elkaar voor jongeren aan het werk zijn, wordt breed gedragen.

Het project stopt, de beweging gaat door. Misschien is de slotbijeenkomst op 24 maart voor u wel een goed begin om aan te haken. Op www.ingrado.nl vindt u het programma en een beschrijving van de workshops die een groot aantal organisaties organiseert. U bent van harte welkom!

Elly Pastoor
Projectleider Verzuim 18+