Participatie / In samenwerking met samenleving

De kern van de Omgevingswet gaat over ruimte geven, loslaten en vertrouwen, over een andere verdeling van verantwoordelijkheden tussen overheid en samenleving. De Omgevingswet beoogt meer ruimte te geven voor ideeën van initiatiefnemers. Het maakt niet uit of de gemeente, een bewoner, ondernemer, projectontwikkelaar of maatschappelijke organisatie het initiatief neemt. De Omgevingswet geeft meer ruimte om lokale afwegingen te maken en om de belangen van direct betrokkenen in die afwegingen te betrekken door middel van participatie.

De wet zegt alleen dat er participatie moet plaatsvinden, maar schrijft bewust niet voor hoe dat moet. Dit geeft gemeenten ruimte om een werkwijze te ontwikkelen die past in hun lokale context. Om gemeenten op weg te helpen, werkt de VNG mee aan de ontwikkeling van de Inspiratiegids Participatie bij de Omgevingswet

Bij participatie in het kader van de Omgevingswet is het van belang om onderscheid te maken tussen:

  • Het proces van participatie bij de totstandkoming van kerninstrumenten als de omgevingsvisie en het omgevingsplan: hierbij gaat het om het betrekken van bewoners en ondernemers bij een beleidsproces van de gemeente waarin een visie of plan wordt gemaakt; om ideeën op te halen of om in co-creatie de visie of het plan te ontwikkelen.
  • Het proces van participatie om als gemeente aangesloten te zijn op initiatieven in “de energieke samenleving”: hierbij gaat het om “overheidsparticipatie”, waarbij de gemeente weet wat er leeft in de samenleving en ideeën voor initiatieven in een vroegtijdig stadium kent, zodat de gemeente kan bepalen welke rol zij daarbij wil spelen.
  • Participatie als onderdeel van het werkproces bij de uitvoering van het omgevingsplan c.q. het initiatief: hierbij gaat het om het horen en zorgvuldig afwegen van de belangen van de direct betrokkenen bij het initiatief, waarbij de initiatiefnemer in eerste instantie verantwoordelijk is voor een zorgvuldig proces.

Dit zijn verschillende participatieprocessen met elk een eigen doel, deelnemers en aanpak. De Inspiratiegids Participatie geeft hier handreikingen voor.