Eindreportage

'Ventieltafel' in Dordrecht is belangrijk voor aanpak kindermishandeling

Gezinnen in de knel helpen met maatwerk-oplossingen. Uitzonderingen maken op regels zonder dat het willekeur wordt met een duidelijke methodiek. De gemeente Dordrecht werkt met de ‘ventieltafel’.

De omslag is dat we in een gezin kunnen doen wat nodig is, al past het niet in de letter van de wet.

Pas geleden nog was er een gezin waarbij Yvette Ballijns, gebiedsmanager van de Stichting Jeugdteams in Dordrecht, echt blij was met de ventieltafel. In dat gezin spelen allerlei problemen: lichte verstandelijke beperking en ggz-problematiek bij de ouders, gedragsproblemen bij de drie kinderen, en het meest nijpende: pesterijen door asociale buren. De situatie dreigt te escaleren. Het gezin vlucht naar de woning van opa en oma, maar kan daar niet blijven omdat oma zeer ernstig ziek is.

Met hulp van de ventieltafel lukt het om een uitzondering te maken op regels voor urgente huisvesting. Ze krijgen een andere woning. ‘Deze situatie moest gede-escaleerd worden. Het was een ongezonde opvoedsituatie met dreigend geweld en veel onmacht. Het gezin wordt voortaan begeleid door jeugdhulp,’ zegt Ballijns.

De ventieltafel is een andere denkwijze en manier van werken, waarin alle sociale wijkteams zijn getraind, vertelt Stefan Oosterhof, strategisch adviseur Jeugd van de gemeente Dordrecht. ‘De omslag is dat we in gezin kunnen doen wat nodig is, al past het niet in de letter van de wet.’

Betere verbindingen tussen partijen die van nature niet vanzelfsprekend met elkaar aan tafel zitten.

Het Dordtse Collectief tegen Kindermishandeling zette in eerste instantie vooral in op betere verbindingen tussen partijen die van nature niet vanzelfsprekend met elkaar aan tafel zitten, zoals onderwijs, Veilig Thuis, Jeugdbescherming, JGZ en wijkteams. Inmiddels zijn er met de partijen uit het Collectief nog drie lijnen bepaald, die op verschillende manieren vorm krijgen: kennis en expertise in het onderwijs, preventie vechtscheidingen en een aanpak 'zwangere vrouwen in een kwetsbare situatie'.

Professionals moeten vrij zijn om afwegingen te maken.

 

 

Hier dwars doorheen loopt de zogenaamde ventielaanpak. In gezinnen waar verwaarlozing en kindermishandeling speelt of dreigt, is er veelal een stapeling van problemen. ‘Dat vraagt professionals die vrij zijn om afwegingen te maken. Het gaat erom dat ze de logica volgen van de casus, niet die van het systeem,’ zegt Oosterhof.

Hoe werkt die ventieltafel in de praktijk? Als in een gezin een ‘doorbraak’ nodig is omdat reguliere hulp het belangrijkste (systeem)knelpunt niet wegneemt, zoekt het sociaal wijkteam contact met Oosterhof of zijn collega. Zij halen de partijen die nodig zijn voor een doorbraak aan tafel, en waar nodig de wethouder. ‘We hebben er bewust voor gekozen om het niet te institutionaliseren. Het gaat om het lijntje tussen de uitvoering (de sociale wijkteams), de beleidsambtenaar en het hele netwerk dat wij hebben.’

Oosterhof weet ook dat de grens tussen maatwerk en willekeur vaag is. ‘Een professional gaat niet zomaar aan de slag, als we buiten de kaders werken organiseren we back-up. Dat wil zeggen dat het sociaal wijkteam in kaart brengt wat de risico’s zijn als er geen maatwerk wordt toegepast en wat de alternatieven zijn.’

De maatwerkoplossing wordt gelegitimeerd met een micro-kostenbatenanalyse. De uitvoerder brengt in kaart wat een oplossing kost en oplevert in financieel opzicht, en in menselijk opzicht.

Als een hoogzwangere jonge vrouw bijvoorbeeld uit huis wordt gezet in verband met een huurachterstand, komt ze terecht in de maatschappelijke opvang en het kind wordt na de geboorte waarschijnlijk uit huis geplaatst. Dat is slecht voor moeder en kind het kost de gemeente alleen al in de eerste drie maanden zeker 20.000 euro. Een maatwerkoplossing is dan voor alle partijen beter.

Opvoedondersteuning komt niet aan als een gezin grote schulden heeft.

 

 

 

 

De sociale wijkteams (en de jeugdteams die er onderdeel van zijn) zijn blij met de ruimte die ze krijgen dankzij de ventieltafel, vertelt Ballijns. ‘De mogelijkheden om te kunnen helpen worden beter. Het is bijvoorbeeld niet effectief om opvoedondersteuning te geven in een gezin waar schulden het grootste probleem zijn. Je moet eerst die schulden tackelen om ruimte te maken voor opvoedondersteuning.’

De aanpak van de ventieltafel en die van het Collectief tegen Kindermishandeling sluiten op elkaar aan. ‘De kern is dat je elkaar weet te vinden en dat je buiten de gebaande paden denkt. Het is niet vanzelfsprekend dat verschillende partijen samen zoeken naar een oplossing. Vaak is er toch een agenda of kent men elkaar gewoon niet. Het is belangrijk dat de gemeente blijft ondersteunen om die ontmoeting te faciliteren. Dat je voelt dat je back-up hebt als het wankel wordt.’

Als het te vaak voorkomt dat we op een bepaald terrein naar een maatwerkoplossing moeten zoeken, dan kan het een beleidsvraag worden.

Als het te vaak voorkomt dat op een bepaald terrein moet worden gezocht naar een maatwerkoplossing, worden de regels nog eens onder de loep genomen. ‘Dan wordt het een beleidsvraag,’ zegt Oosterhof. Recent ziet Ballijns bijvoorbeeld veel vraagstukken rond leerlingenvervoer. ‘Vervoer naar een bepaalde school maakt soms net het verschil of een gezin in balans blijft of niet.’ Een ander vraagstuk dat vaker knelpunten geeft is huisvesting. Het is lastig een woning te vinden voor iemand in acute nood. De commissie die gaat over urgentie vergadert maar eens in de zoveel weken.

Ik zie dat de teams een enorme slag hebben gemaakt qua 'zelfstandigheid' en het zoeken van overleg met andere partijen.

Dat neemt niet weg dat de aanpak goed bevalt. Oosterhof en zijn collega’s steken er tijd om de cultuur van samenwerken levend te houden. Hij maakt af en toe een rondje langs de sociale wijkteams om te horen of het beklijft. ‘Enerzijds hebben mensen een aanzienlijke werkdruk en worden ze aangestuurd op het budget, dat dempt de vrijheid. Maar ik zie ook dat de teams een enorme slag hebben gemaakt qua 'zelfstandigheid' en het zoeken van overleg met andere partijen. En, als dat niet lukt, het lijntje leggen met de gemeente. Dat levert ontzettend veel op.’

Meer weten?

Bottom-up. Geen hiërarchie. Geen eenheidsworst. Samenwerking tussen professionals. Zicht op wat er gebeurt in de uitvoering. De Collectieven tegen Kindermishandeling hebben heel veel opgeleverd.

We publiceren afsluitende interviews met de Collectieven. Hun ervaringen leveren een schat aan informatie, waarmee alle gemeenten met hun partners direct aan de slag kunnen.