Wachtlijsten Jeugd-GGZ

(Boven)regionale expertteams voor complexe zorgvragen zijn beschikbaar

Jeugdregio’s is gevraagd om (boven)regionale expertteams in te richten. Met deze teams wordt verzekerd dat voor elk kind snel passende hulp komt, ongeacht de complexiteit van de zorgvraag en wachtlijsten bij aanbieders. Gemeenten en zorgaanbieders kregen het in korte tijd voor elkaar dat in de meeste jeugdregio’s een expertteam operationeel is.

Gezamenlijk statement voor tijdige, passende jeugdhulp

Jeugdhulpaanbieders, gemeenten, Rijk en branches hebben een statement geformuleerd over hoe we jeugdigen en gezinnen beter kunnen helpen met zorg en hulp die aansluit bij wat echt nodig is, dichtbij huis. Ondanks positieve ontwikkelingen is op korte termijn actie nodig om de doelen te bereiken.

Onderzoek gemeente Zeist 

Om meer inzicht te krijgen in de wachttijden binnen de Jeugd-GGZ deed Zeist onderzoek naar wachtlijsten. Daaruit blijkt dat de wachttijden in de praktijk erg uiteenlopen, dat een relatief beperkt aantal jongeren op de wachtlijst staat en er voor crisisgevallen geen wachttijd is. GGZ-aanbieders geven aan dat jongeren die hulp nodig hebben altijd actuele wachttijden kunnen opvragen. In dat contact kan tegelijkertijd worden ingeschat welke (overbruggings)zorg nodig is. ‘Samenwerking tussen verwijzers en zorgaanbieders is van belang om optimaal gebruik te maken van het aanbod, het regelen van passende overbruggingszorg en te kunnen doorverwijzen op het juiste moment.

Staatssecretaris VWS wil snel passende hulp

De staatssecretaris van VWS wil gemeenten die onvoldoende samenwerken kunnen verplichten om gezamenlijk specialistische jeugdhulp in te kopen. Een wetsvoorstel hiertoe ligt voor advies bij de Raad van State. 'De zoektocht naar passende hulp of een passende plek voor jeugdigen met complexe psychische problemen vormt een zware belasting voor jeugdigen en hun ouders. Dit kan en moet beter', schrijft Van Rijn. De staatssecretaris ziet de oplossing in betere samenwerking en professionele coördinatie. Zo moet het aantal doorplaatsingen van de ene instelling naar de andere worden beperkt en moeten ouders hierin beter worden begeleid. 'Ik ga hierover afspraken maken met de sector'', belooft hij de Kamer.

NJi onderzoek: Wachttijden jeugdhulp niet altijd te vermijden

Ook na de decentralisatie zijn er wachttijden in de jeugdhulp. De nadruk vanuit de Jeugdwet op passende, integrale hulp in combinatie met een fluctuerende hulpvraag maakt een wachttijd onvermijdelijk, blijkt uit onderzoek van het Nederlands jeugdinstituut, in opdracht van VWS. 

Regionale aanpak door gemeenten en aanbieders

20161017_notitie_wachtlijsten-download.jDe VNG en vier brancheorganisaties van jeugdhulpaanbieders ontwikkelden een regionale aanpak bij wachtlijsten en wachttijden: voor gemeenten, aanbieders en gecertificeerde instellingen. De kern is het goede gesprek dat gemeenten en aanbieders op regionale schaal moeten voeren. De hele keten moet in beeld zijn en op basis daarvan moeten er goede afspraken zijn tussen gemeenten en aanbieders over wachtlijsten, wachttijden en de wederzijdse verantwoordelijkheden.

In een notitie van VNG en branches is de regionale aanpak beschreven. Hierin staat wat op de schaal van de 42 jeugdregio’s de verantwoordelijkheid van gemeenten en aanbieders is bij signalen van wachtlijsten. De regionale aanpak biedt handvatten voor het gesprek tussen gemeenten en aanbieders. 

Adviezen voor gemeenten

Gemeenten zijn in gesprek met instellingen jeugd-GGZ over wachtlijsten. Er is behoefte aan praktische informatie om het gesprek goed te kunnen voeren. In overeenstemming met het Landelijk Platform GGZ geeft de VNG gemeenten deze tips:

  • U kunt gebruik maken van de informatie die in het stelsel van de Zorgverzekeringswet geldt. Zie onderaan dit bericht de Treeknormen. Hoewel de normen niet binnen de Jeugdwet gelden, kunt u ze wel gebruiken in het gesprek met instellingen over de wachttijden.
  • Het is belangrijk dat kinderen en ouders op de hoogte zijn van de bestaande wachttijden. Van de betreffende instelling, maar ook van eventueel andere beschikbare zorgaanbieders.
  • Vanuit hun regierol kunnen gemeenten ouders (en jongeren) bijstaan wanneer blijkt dat een kind te maken heeft met een lange wachtlijst voor (gespecialiseerde) zorg. In die gevallen dat een kind dringend zorg nodig heeft, of als er een risico is op verslechtering van de situatie van het kind tijdens de wachttijd, kan de gemeente meehelpen vervangende of alternatieve (al dan niet tijdelijke) zorg te regelen.
  • Dezelfde regierol geldt als instellingen/professionals geen overeenstemming kunnen bereiken over de invulling van zorg. Ook dan kan de gemeente ouders/jongeren bijstaan bij hun zoektocht naar snelle toegang tot passende zorg.
  • Gemeenten kunnen instellingen/professionals stimuleren dat zij - waar nodig - meer samenwerken met anderen om te komen tot zorg op maat voor een kind of jongere. Zo mogelijk kunnen gemeenten een rol spelen in het ontstaan van netwerkvorming en samenwerking tussen instellingen/professionals op inhoudelijke gronden, onder meer om zo de gewenste transformatie te bevorderen. 

Meer informatie


Uitleg over wachtlijsten

De effecten van te lang wachten op passende jeugdhulp zijn nadelig: wachtlijsten zijn dus een belangrijk thema in de jeugdhulp. Hieronder vindt u uitleg over diverse aspecten van wachtlijsten, vanuit het perspectief van gemeenten, cliënten en instellingen. 

Nadelige effecten
Gemeenten vinden het ongewenst dat ouders en kinderen te lang moeten wachten om met begeleiding of behandeling te starten. Te lang wachten op passende jeugdhulp kan een nadelig effect op veiligheid en ontwikkeling van kinderen en jeugdigen hebben.

Ook leidt het tot verslechtering van de problematiek waardoor zorgintensiteit kan toenemen. Voor de omgeving (gezin, school) van kinderen of jeugdigen kan wachten op passende hulpspanningen opleveren. Wachtlijsten zijn daarom een belangrijk thema binnen de Jeugdhulp.

Advies VNG
De 'Treeknormen' voor gemeenten zijn een goede basis om te bepalen wat een aanvaardbare wachttijd is. Daarnaast is het belangrijk dat gemeenten ouders en kinderen op de hoogte brengen van bestaande wachttijden. Gemeenten kunnen ook instellingen verplichten ouders en kinderen hierover goed te informeren.

Cliëntperspectief
Onder wachten op een passende behandeling vanuit het perspectief van de cliënt zijn deze situaties te onderscheiden:

  • Een jeugdige met een hulpvraag wordt na verwijzing op een wachtlijst van een instelling gezet. 
  • Een jeugdige krijgt na verwijzing een intakegesprek, maar moet nog wachten op de daadwerkelijke behandeling.
  • Een jeugdige krijgt na verwijzing overbruggingszorg tot de passende hulp of begeleiding beschikbaar is. 

Hoe gaan gemeenten om met wachtlijsten?  

Vanuit het perspectief van gemeenten zijn verschillende situaties mogelijk. Gemeenten gaan daar dan ook verschillend mee om.  

Wachtlijsten bij de toegang van de zorg en de hulpverlening in een wijkteam

Gemeenten die wijkteams hebben die ook jeugdhulp leveren, willen capaciteitsproblemen binnen het wijkteam voorkomen. Dit doen ze door een inschatting te maken of er sprake is van een crisissituatie en tijdig op te schalen. 

Wachtlijsten van de behandeling van meldingen bij Veilig Thuis

Door de bestaande wachtlijst en toename van het aantal meldingen zijn bij veel Veilig Thuis organisaties wachtlijsten. Om die te voorkomen heeft de VNG een handreiking gepubliceerd. Ook in de verbeterplannen van de Veilig Thuis organisaties zit de aanpak van de wachtlijsten. Daarnaast is er ondersteuning van ervaren jeugdzorgbestuurder Jan-Dirk Sprokkereef.

Wachtlijsten bij gespecialiseerde jeugdhulp (J-GGZ)

Gemeenten en instellingen moeten samen de wachtlijsten aanpakken. Ook instellingen moeten onderling met elkaar in contact treden over eventuele wachtlijsten. Als bij een specifieke instelling een opnamestop is, dan heeft de gemeente de verantwoordelijkheid om te regelen dat bij een andere aanbieder passende jeugdhulp beschikbaar komt. 

Daarvoor is cruciaal dat instellingen onderling informatie delen over wachtlijsten, ook over sectoren heen. Dat betekent dat ook verwijzers - zoals huisartsen - zicht moeten hebben op wachtlijsten. Verschillende regionale voorbeelden laten zien dat dit kan.

Alternatieven bij andere aanbieders
Gemeenten en aanbieders benadrukken dat kinderen die niet kunnen wachten op hulp altijd met voorrang worden geholpen. Als sprake is van een plaatsingsprobleem - bijvoorbeeld omdat een budgetplafond is bereikt - gaan gemeenten in gesprek met de aanbieder over een oplossing. Daarbij wordt ook gekeken naar alternatieven bij andere aanbieders.


Doorzettingsmacht bij complexe hulpvragen

Staatssecretaris Van Rijn (VWS) en VNG hebben afgesproken dat gemeenten in deze gevallen een goede oplossing forceren en cliënten helder informeren waar zij terecht kunnen. Bij het aanspreekpunt moeten cliënten terecht kunnen, als hun individuele complexe situatie vastloopt. Dit aanspreekpunt moet voldoende doorzettingsmacht hebben binnen de gemeente om een zaak op te kunnen lossen.

Het is aan gemeenten om in overleg met organisaties van inwoners, cliënten, ouders en scholen te bepalen hoe een dergelijk aanspreekpunt wordt ingericht. De VNG heeft een informatiekaart gemaakt met goede voorbeelden van een aantal gemeenten.


Kritische opinies

VNG dossier: Toegang tot complexe zaken

VNG dossier: Bureaucratie (administratieve lasten)

VNG-dossier: Zorglandschap specialistische jeugdhulp


Deze pagina is onderdeel van het ABC Jeugdhulp van de VNG 

zwolle_jeugd.jpg?itok=8aV7Bf9K