Stevig Ouderschap

Introductie

Stevig Ouderschap geeft gezinnen met een minder makkelijke start een steuntje in de rug. Met circa vier prenatale en zes postnatale huisbezoeken (tot de kinderleeftijd van twee jaar) van een speciaal opgeleide jeugdverpleegkundige, helpt men ouders hun zelfvertrouwen en zelfredzaamheid te vergroten en hun sociale netwerk te versterken.

Stevig Ouderschap richt zich op het verstevigen van het gezonde opgroeien en opvoeden en het normaliseren van problemen waardoor het risico op ernstige opvoedproblemen en kindermishandeling verkleint. Stevig Ouderschap is een theoretisch onderbouwde methode en onderzocht in een randomized controlled trial en lange termijnstudie. De methode is speciaal ontwikkeld voor en door de JGZ en opgenomen in de databank van effectieve jeugd-interventies (NJi).

Stevig Ouderschap kan ook in uw gemeente. Wilt u ook dat de gezinnen in uw gemeente de best mogelijke start maken? Neem dan geheel vrijblijvend contact op met de vereniging Stevig Ouderschap.

Thuis in het gezin

Stevig Ouderschap gaat uit van eigen kracht, eigen behoeften en eigen invulling. Daarom vinden de gesprekken plaats bij de mensen thuis. Tijdens een huisbezoek krijgt de jeugdverpleegkundige ook een beter beeld van de gezinssituatie en kan zij gericht ondersteuning bieden. Door te luisteren, mee te denken en ouders te coachen.

Ouders die al in de zwangerschap behoefte hebben aan ondersteuning, kunnen gebruik maken van Stevig Ouderschap Prenataal en krijgen circa vier huisbezoeken. Na de bevalling kunnen ouders zes huisbezoeken krijgen tijdens de eerste twee jaar na de geboorte van hun kind.

Persoonlijke aandacht

Ouders bepalen zelf waarover zij praten, maar de gesprekken gaan altijd over:

  • de ontwikkeling van het kind, de opvoeding en stimulerende rol van de ouders
  • het ouderschap en de combinatie met werk, partnerschap en sociaal netwerk
  • de eigen jeugd en de keuze voor een opvoedstijl
  • informatie over instanties en beschikbaar hulpaanbod in de regio.

De jeugdverpleegkundige van Stevig Ouderschap past tijdens de huisbezoeken verschillende technieken toe: (motivationele) gespreksvoering, (gezondheids)voorlichting, (pedagogische) advisering, positieve bekrachtiging, gedragsobservatie en voorbeeldgedrag en geeft vooral ook veel persoonlijke aandacht.

Wat ouders zeggen

Ouders ervaren de huisbezoeken als zeer positief en waarderen de methode Stevig Ouderschap met een 8,2. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat:

  • 90% de bezoeken zinvol vindt
  • 72% zich zekerder voelt als ouder
  • 66% meer zelfvertrouwen heeft gekregen
  • 64% zijn/haar kind beter is gaan begrijpen

Enkele citaten:

  • 'Stevig Ouderschap was voor mij zoiets als ‘zijwieltjes’. Die heb ik nu niet meer nodig.'
  • 'De verpleegkundige luisterde goed naar mijn verhaal, zonder meteen te oordelen. Ze zette mij op het juiste spoor om de stappen te zetten die mijn gezin nodig had.'
  • 'Het is goed om te horen dat er vooruitgang is, omdat je die zelf vaak niet zo duidelijk ziet.'
  • 'Ik wou dat mijn moeder dit had gehad toen ík klein was.'

Al tien jaar in Nederland

In 2016 was het tien jaar geleden dat de jeugdgezondheidszorg ging werken met deze methode. In 10 jaar tijd is er veel gebeurd. Allereerst is het bereik van de methode meer dan vertienvoudigd. Werden bij de start zo’n 5.500 gezinnen in 38 gemeenten bereikt vanuit drie JGZ-organisaties, in 2016 waren dat per jaar in Nederland bijna 65.000 gezinnen (36% van Nederland) in 125 gemeenten (32%) vanuit 21 organisaties (54%).

De helft van deze organisaties biedt inmiddels ook Stevig Ouderschap Prenataal aan, zodat in samenwerking met verloskundigen de huisbezoeken al kunnen starten tijdens de zwangerschap. Ook is Stevig Ouderschap met succes op Aruba geïmplementeerd.
Al bij al hebben sinds 2006 meer dan één miljoen ouders kennisgemaakt met de Stevig Ouderschap vragenlijst waardoor in zo’n 30.000 gezinnen een Stevig Ouderschap verpleegkundige een tijdje mee mocht lopen.

Succesvolle signaleringsmethodiek

De methode Stevig Ouderschap bestaat uit een combinatie van signalering en interventie in de vorm van huisbezoeken. Het vinden van gezinnen die op grond van theoretische en empirische bevindingen naar verwachting het meeste baat hebben bij aanvullende ondersteuning gebeurt door een vragenlijst. De vragen richten zich op bekende risico’s voor opvoedingsproblematiek zoals jeugdervaringen met mishandeling, persoonlijke problemen en sociale isolatie. Van de vragenlijst voor (aanstaande) ouders is een verkorte variant gemaakt voor de verloskundige zorgverlener zodat toeleiding ook langs deze weg geborgd is.

De vragenlijst heeft een goede voorspellende waarde voor latere problemen in gezinnen. De betrouwbaarheid van de vragenlijst is ook vastgesteld door gezinnen die níet in aanmerking kwamen voor Stevig Ouderschap te vergelijken met gezinnen die wél in aanmerking kwamen voor extra ondersteuning, maar hiervan geen gebruik hebben gemaakt. Dit onderzoek toont dus een beeld van wat er gebeurt in gezinnen met een verhoogd risico op opvoedingsproblematiek als er géén ondersteuning wordt aangeboden. Uit de vergelijking blijkt dat gezinnen die niet deelnamen meer problemen vertonen:

  • Na twee jaar is 1,2% van deze gezinnen bij Veilig Thuis gemeld en na zeven jaar 7,3%. (In gezinnen die niet in aanmerking komen zijn deze percentages respectievelijk 0,1 en 1,5%).
  • Na zeven jaar hebben de ouders in deze gezinnen een negatievere beleving van het ouderschap en zijn zij duidelijk minder tevreden over het gezinsfunctioneren: ze rapporteren meer stress en conflicten.
  • Kinderen uit deze gezinnen hebben als zij 7 jaar oud zijn duidelijk meer gedragsproblemen, problemen met leeftijdsgenoten en last van hyperactiviteit. Hun problematiek valt ook opvallend vaak in het zogeheten ‘klinisch gebied van de SDQ’ (Strength and Difficulties Questionnaire).

Solide effecten

Dat Stevig Ouderschap effectief is, blijkt uit de randomized controlled trial onder 500 gezinnen. De belangrijkste uitkomsten van dit onderzoek:

  • Risico op ernstige opvoedingsproblematiek neemt af. In 22% van de bezochte gezinnen is een half jaar na afloop van de huisbezoeken het risico op ernstige opvoedingsproblematiek afgenomen. In de gezinnen, die eenzelfde risicoprofiel hadden, maar geen huisbezoeken kregen, is dit slechts 8%.
  • Betere fysieke en psychosociale ontwikkeling van het kind. Deze is zelfs vergelijkbaar met de ontwikkeling van kinderen in gezinnen die niet voor ondersteuning in aanmerking komen.
  • Meer empathische interactie en minder fysieke strafmaatregelen. Dit resultaat wordt ten sterkste gevonden in díe gezinnen die de zwaarste draaglast en het grootste risico op opvoedingsproblematiek tonen.
  • Vroegtijdige toeleiding naar minder zware zorg Als gevolg van de huisbezoeken wordt meer gebruik gemaakt van psychosociale professionele ondersteuning (zoals schuldhulpverlening, maatschappelijk werk en relatietherapie) en minder vaak van medische zorg.

De kwetsbaarste ouders bereiken

Opvallend is dat de grootste effecten worden gevonden in gezinnen met een eerste kind, gezinnen met grote zorgen om het kind en gezinnen met een groot aantal stressoren. In de praktijk is verder gebleken dat van alle ouders die meedoen aan Stevig Ouderschap 21% jonger is dan 25 jaar, 20% alleenstaand is en 38% een migratie-achtergrond heeft. Uit onderzoek blijkt dat dit de meest kwetsbare groepen ouders zijn.

Stevig Ouderschap normaliseert de opvoeding

Ook 5 jaar na afronding van de bezoeken zeggen ouders nog steeds zich beter toegerust te voelen voor hun ouderlijke taken; ze verschillen in hun beleving van het ouderschap niet langer van een populatie gezinnen die bij de geboorte van hun kind niet in aanmerking kwamen voor huisbezoeken. We kunnen dus stellen dat als gevolg van de huisbezoeken de situatie voor ouders genormaliseerd is.

Ten slotte

Stevig Ouderschap is ingebed in de normale bedrijfsvoering van de Jeugdgezondheidszorg. Het biedt de gelegenheid om op een gestandaardiseerde, bewezen effectieve wijze de vraag van de cliënt centraal te stellen en deze thuis extra ondersteuning te bieden waar dit wenselijk is, zonder te stigmatiseren. Door het preventieve karakter van de methode kan duurdere zorg worden voorkomen. Voor ca €1.500,- per bezocht gezin kan Stevig Ouderschap ook in uw gemeente worden uitgevoerd.

Meer informatie

Zie ook

Deze pagina is onderdeel van het ABC Jeugdhulp van de VNG 

zwolle_jeugd.jpg?itok=8aV7Bf9K