Tweede Kamer kritisch over EU-budget 2021-2027

Dit voorjaar presenteert de Europese Commissie haar voorstel voor het EU Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2021-2027. De vaste Kamercommissie Europese Zaken was hier kritisch over in het debat met verantwoordelijk Europees commissaris Oettinger (Budget).

Oettinger vroeg de Kamerleden op 18 januari om steun voor zijn conceptvoorstel voor de omvang van de begroting, maar stuitte op weerstand.

Twee uitdagingen

Het MFK is de meerjarige begroting voor de Europese Unie. Uit deze begroting worden voor de gemeenten belangrijke EU-fondsen voor regionale ontwikkeling (EFRO en ESF), het onderzoeks- en innovatieprogramma (Horizon2020) en het landbouwbeleid gefinancierd. De Commissie Juncker komt in mei met haar voorstel voor het nieuwe MFK. Hierbij staat de Commissie voor twee grote uitdagingen: 

  • Budget vinden voor nieuwe uitdagingen als migratie, veiligheid, defensie en ontwikkelingssamenwerking ter voorkoming van migratie.
  • Een oplossing vinden voor het gat dat in de begroting valt door de Brexit.

Vertrek Verenigd Koninkrijk

Met het vertrek van het VK vertrekt een grote nettobetaler. Om het gat in de begroting op te vullen stelt Oettinger voor om een deel van het gat niet op te vullen (50%) en een deel aan te vullen met hogere bijdragen van de lidstaten en/of nieuwe Europese belastingen (bijv. belasting op plastic). De huidige begroting omvat 1% van het totale BNP van de EU28. In het voorstel van Oettinger komt het voorstel uit op 1,1x % van het BNP van de EU27. Of de x nu 1, 5 of 8 moet zijn, moet volgens de Duitser de volgende maanden uitwijzen.

Kritiekpunten van Kamerleden

De leden van de commissie Europese Zaken stelden zich kritisch op. De Kamer heeft in eerdere instantie de leden Mulder (VVD) en Leijten (SP) als rapporteurs over het onderwerp aangewezen. Zij zonden namens de Kamer een brief naar Oettinger met een aantal vragen en principes:

  • Het MFK moet zich richten op de problemen van de burgers;
  • De EU wordt door de Brexit kleiner, waardoor ook de begroting kleiner moet worden;
  • Uitgaven van de EU moeten een Europese toegevoegde waarde hebben, meer resultaatgericht, efficiënter en transparanter zijn;
  • Nieuw beleid moet voor oud beleid gaan.

In het gesprek met Oettinger hamerden de Kamerleden op het belang van de Europese toegevoegde waarde van EU-uitgaven. Van Ojik (GroenLinks) stelde dat de belastingbetaler graag belasting afdraagt aan Europa als de EU tot concrete oplossingen leidt voor bestaande problemen. Verhoeven (D’66) hield een pleidooi voor meer Europese of grensoverschrijdende projecten in plaats van de huidige veelal lokale projecten.

Leijten (SP) en Mulder (VVD) herhaalden de punten uit hun brief aan de Commissie: meer efficiency en meer transparantie. Zij vroegen Oettinger om met evaluaties te komen waaruit blijkt welke EU-uitgaven van meerwaarde zijn. Leijten stelde kritische vragen over het landbouwbeleid, dat volgens haar slechts bepaalde lidstaten ten gunste komt.

Omtzigt (CDA) vroeg nog naar de termijn van het volgende MFK: zeven (huidige termijn) of vijf  (wens EP) jaar? Van Dijk (PVV) verweet de commissaris niet te luisteren naar de burger. Die wil volgens hem minder Europa en dus een kleinere begroting. Deze stelling werd overigens door andere aanwezige Kamerleden niet gesteund.

Reactie Oetinger

Op de vraag van Omtzigt gaf de eurocommissaris aan dat hij nog één keer een termijn van zeven jaar wil, om daarna met termijn van vijf jaar te gaan werken. Dan vallen de termijnen samen met de mandaten van Commissie en EP, waardoor de democratische controle vergroot wordt. Oettinger verklaarde dat de Commissie verschillende evaluaties van haar beleid heeft opgesteld. Bovendien wordt hij door twee commissies in het EP nauwlettend gevolgd: de Budgetcommissie en de commissie voor Begrotingscontrole.

Hij verklaarde dat de Europese meerwaarde van EU-uitgaven ook voor de Commissie Juncker het uitgangspunt vormt voor het nieuwe MFK. Daarbij merkte hij wel op dat hier de belangen en wensen zeer divers zijn: 27 lidstaten – te verdelen in nettobetalers en netto-ontvangers – hebben allen hun eigen wensen en verwachtingen. Probleem hierbij is dat de Europese Raad van regeringsleiders met unanimiteit over het MFK besluiten. Oettinger vroeg daarom steun voor zijn voorstel dat volgens hem in het midden ligt van alle wensen van de lidstaten en flexibiliteit van de lidstaten. Anders vreest hij dat het een onmogelijke taak wordt om deze keer tot een akkoord te komen over de toekomstige EU-begroting.